شناسایی عوامل و پیشران‏ های مؤثر بر توسعۀ گردشگری در مقالات منتشرشده با رویکرد آینده‏ نگاری در ایران با روش فراترکیب

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد برنامه‏ ریزی منطقه ‏ای، بخش شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشیار بخش شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22034/jtd.2024.393275.2851
چکیده

رشد و توسعۀ گردشگری به عوامل و متغیرهای مختلفی وابسته است که از یکدیگر متأثر می‌شوند. گام نخست برای برنامه‌ریزی توسعۀ گردشگری شناخت عوامل و نیروهای تأثیرگذار در آن و تحولات آیندۀ این صنعت است. بدین منظور، پژوهش‌های داخلی متعددی با هدف شناسایی عوامل و پیشران‌های مؤثر بر توسعۀ گردشگری با روش‌های آینده‌نگاری انجام شده است. هدف از این پژوهش شناسایی و طبقه‌بندی عوامل و پیشران‏های مؤثر بر توسعۀ گردشگری در ایران با استفاده از روش فراترکیب در ابعاد شهری و منطقه‏ای است. واحد تحلیل در این پژوهش مقاله‏های علمی فارسی‌زبان با نمونۀ مطالعاتی داخلی است که در پایگاه‌های اطلاعاتی نورمگز، مگیران، اس‌آی‌دی و آی‌اس‌سی، پرتال جامع علوم انسانی و سیویلیکا در دورۀ زمانی 1395 تا 1402 منتشر ‌شده‌اند. با جست‌وجو در پایگاه‏های علمی گوناگون، ابتدا 79 مقاله به دست آمد که با استفاده از برنامۀ مهارت‌های ارزیابی حیاتی (CASP) میزان روایی این مقالات بررسی شد و درنهایت به 60 مقاله کاهش یافت. برای تجزیه ‌و تحلیل مقالات منتخب از الگوی هفت‌مرحله‏ای سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. عوامل و پیشران‏های استخراج‌شده شامل 46 مفهوم است که در پنج مؤلفۀ مدیریتی، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی، خدماتی و کالبدی ـ زیست‏محیطی دسته‏بندی شده‏اند. در بین عوامل، عامل امنیت گردشگران در منطقه، و افزایش سرمایه‌گذاری در این بخش دارای بیشترین فراوانی است. پژوهشگران، مدیران و تصمیم‌گیرندگان حوزۀ گردشگری کشور می‌نوانند عوامل و پیشران‌های شناسایی‌شده در این پژوهش را برای برنامه‌ریزی و توسعۀ این صنعت مدنظر قرار دهند.