فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رابطۀ روزافزون دانش­‌های مبتنی بر شناخت زبان، فرهنگ و جامعه با ادبیّات، به­‌عنوان ابزاری کاربردی برای نمایش جریان‌های اندیشه در جامعه، لزوم همراهی لذّت هنری را با نگاهی میان‌رشته‌ای در برخورد با آثار مطرح ادبی نمایان کرده است. با چنین رویکردی در مطالعۀ شاهکارهای ادبیِ قدما، می‌توان با پیشینۀ فرهنگی خود آشنا شد و با تفسیر نشانه­‌های اخلاقی و اجتماعی و یافتن دلیل و روش بروز آنها، به استحکام زیربنای اخلاقی و فرهنگی جامعه پرداخت. این روش، همان نقطۀ اشتراک دانش‌­های علوم انسانی با ادبیّات است که به نشانه‌شناسی اخلاق تعبیر شده است: مراقبت از جریان زندگی در ابعادی فراتر از مرزها. بر این اساس، پژوهش پیشِ ­رو به گلستان و گزیدۀ جوامع الحکایات و لوامع­‌الروایات، به­عنوان دو اثر مطرح ادبی پرداخته و با روش تحلیل کمّی و کیفی نشانه­‌های اخلاقی، نتیجه گرفته است که الف) نویسندگان با سبک مخصوص خود (مستقیم- توصیفی یا ترغیبی- تحذیری) و پرداختن کمتر به جزئیّات روایت، بازنمودی از وضعیّت اجتماعی و حکومتی دوران خود ارائه کرده‌اند؛ ب) نویسندگان با اختصاص ویژگی­هایی به شخصیّت‌های داستان، جنبه­هایی از خصوصیّات اخلاقی افراد یا نگاه آرمان­گرایانۀ خود را به‌ نمایش گذاشته‌اند؛ ج) میزان کیفی و کمّی اخلاقیات در متون، تا آن حد است که می‌توان نویسندگان را دارای دل‌نگرانی­های اخلاقی و اجتماعی دانست و آثار یا حداقل بخش‌هایی از آثار را بازنمایی واقعیّت­‌های زمانه قلمداد کرد؛ د) بیشترین نشانه­‌های اخلاقی فردی به طیف­های عقلانیّت/ جهالت، صداقت/ بی­‌صداقتی و عطوفت/ خشونت و بیشترین نشانه­‌های اخلاقی اجتماعی به عدل/ ظلم و نیکی/ بی­‌توجّهی به مردم اختصاص دارند؛ هـ) از آنچه در شاهکارهای ادبی قدما بازنمایی شده، می‌توان نتیجه گرفت «آدمی با توجیهات مختلف و در وضعیّت‌­های گوناگون، بسیار به دروغ پناه می‌­بَرد». هرچند این ادّعای برآمده از واقعیّت­‌های متون، هرگز به معنی حقیقت ذاتی انسان نیست، امّا باید او را به فکر وادارد تا برای جهانی زیباتر یا کاستن از آلام بشر، این ویژگی را مهار کند.