تحلیل ترکیبی حفاظت از منابع طبیعی در گردشگری با تأکید بر نقش امنیت محیط زیست و مشارکت جوامع محلی

نویسندگان

1 استادیار، گروه مدیریت دولتی و گردشگری، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 استادیار، گروه مهندسی نوین، دانشکدۀ فناوری‌های نوین، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد گردشگری، گروه مدیریت دولتی و گردشگری، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22034/jtd.2025.493919.2995
چکیده

حفاظت از منابع طبیعی در صنعت گردشگری، به‌ویژه در مناطق حساس اکولوژیکی، اهمیت بسیاری دارد. توسعۀ بی‌رویۀ گردشگری، ضعف مدیریت و مشارکت نکردن جوامع محلی به تخریب محیط‌زیست و کاهش تنوع زیستی منجر شده است. در این پژوهش، امنیت محیط‌زیست و مشارکت محلی به‌عنوان دو عامل اساسی در حفاظت از منابع طبیعی بررسی شده‌اند. این پژوهش با رویکرد آمیخته انجام شده است. در مرحلۀ کیفی، داده‌ها از مصاحبه با هفده نفر از خبرگان گردآوری و با روش نظریۀ داده‌بنیاد و نرم‌افزار اطلس تی‌آی9 تحلیل شده است. در مرحلۀ کمّی، پرسش‌نامه‌ای استاندارد طراحی و میان 192 نفر توزیع شد. داده‌ها با آزمون فریدمن در اس‌پی‌اس‌اس26 و الگوریتم RReliefF در متلب 2018 تحلیل شد. نتایج نشان می‌دهد که امنیت محیط‌زیست و مشارکت فعال جوامع محلی، به‌منزلۀ دو رکن اساسی، نقش حیاتی در توسعۀ پایدار گردشگری ایفا می‌کنند. همچنین، ترکیب راهبردهای آموزشی، توسعۀ اکوتوریسم و جذب گردشگران مسئولیت‌پذیر نقش مؤثری در کاهش تهدیدات محیط‎زیست و بهبود کیفیت زندگی جوامع محلی ایفا می‌کند. نتایج پژوهش تأکید دارد که طراحی سیاست‌های جامع مدیریتی با مشارکت جوامع محلی می‌تواند بین حفاظت از محیط‌زیست و مزایای گردشگری پایدار توازن ایجاد کند. بنابراین، سیاست‌گزاران و مدیران گردشگری می‌توانند با تدوین چارچوب‌های قانونی حمایتی، ارائۀ مشوق‌های اقتصادی برای جوامع محلی و توسعۀ زیرساخت‌های پایدار زمینه را برای تقویت امنیت محیط‌زیست و افزایش مشارکت محلی فراهم کنند. ایجاد نظام‌های نظارتی مؤثر و اجرای برنامه‌های آگاهی‌بخش و آموزشی نیز می‌تواند موجب هم‌افزایی بین حفاظت از منابع طبیعی و توسعۀ گردشگری پایدار شود.