نقش زنجیرۀ ارزش صنایع دستی در توسعۀ روستایی و گردشگری (مطالعۀ موردی دهستان عشرستاق بهشهر)

نویسندگان

1 دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشیار جغرافیای سیاسی دانشکدۀ علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات

doi
10.22034/jtd.2024.419509.2835
چکیده

زنجیرۀ ارزش صنایع دستی سیستمی اقتصادی شامل مجموعه‌ای از فعالان و فعالیت‌های تجاری است که کسب‌وکار آن‌ها، در امتداد یکدیگر، موجب تکامل و تجارت محصول از تولیدکنندگان اولیه به مصرف‌کنندگان نهایی می‌شود و برای هریک از فعالان شبکه ارزش اقتصادی خلق می‌کند. در این پژوهش جایگاه زنجیرۀ ارزش صنایع دستی در شاخص‌های توسعۀ روستایی و وضعیت گردشگری و نیز حفظ و احیای هویت روستایی در محدودۀ دهستان عشرستاق شهرستان بهشهر بررسی شده است. پژوهش از طریق روش‌های مشاهده، مصاحبه با خبرگان و کارشناسان و مردم محلی (در تدوین شاخص‌ها و شناخت ابعاد موضوع) و نیز توزیع 210 نمونه پرسش‌نامه بین مردم محلی و کارشناسان مرتبط بومی انجام شده است. متغیرهای پژوهش در قالب سه سؤال و فرضیه درآمده و نتایج در نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس و با آزمون تی مستقل تک‌نمونه‌ای تحلیل شده است. نتایج تحیل‌ها نشان می‌دهد ساختار زنجیرۀ ارزش صنایع دستی تأثیر زیادی در توسعۀ روستایی محدودۀ بررسی‌شده نداشته اما، در بین شاخص‌ها، بیشترین تأثیر نسبی را در مهاجرت از روستا به شهر داشته است. همچنین، زنجیرۀ ارزش صنایع دستی بهبود شاخص‌های گردشگری روستایی را در پی دارد ولی، با توجه به میانگین نسبتاً پایین، اثرگذاری آن زیاد نیست. ساختار زنجیرۀ ارزش صنایع دستی در حفظ و احیای هویت روستایی نیز مؤثر بوده است ولی، با توجه به میانگین نسبتاً پایین برخی از متغیرها از نظر پاسخ‌گویان، در برخی از شاخص‌های حفظ هویت روستایی اثرگذاری منفی داشته است.