شناسایی و اولویتبندی شاخصهای پایداری برای ارزیابی عملکرد تورهای طبیعتگردی (مورد مطالعه: جنگلهای مانگرو خمیر - قشم)
نویسندگان
1 استاد گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکدهٔ منابع طبیعی، کرج، ایران
2 دانشجوی پسادکتری، گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکدهٔ منابع طبیعی، کرج، ایران
doi
10.22034/jtd.2023.416500.2825چکیده
امروزه، فعالیتهای طبیعتگردی، با هدف بهرهمندی از عناصر طبیعی و همچنین حفظ طبیعت توأم با ارائهٔ مزایای مالی و اقتصادی به جوامع محلی، تقاضای چشمگیری دارد. فرایند طبیعتگردی وابسته به عملکرد مطلوب طبیعتگرد، جامعهٔ محلی میزبان و تورهای طبیعتگردی است. تداوم توسعهٔ فعالیتهای طبیعتگردی مستلزم ارزیابی پایداری عملکرد تورهای طبیعتگردی و درک رضایت بازدیدکنندگان برای تضمین پایداری طولانیمدت در بومسازگان طبیعی است. بر این اساس، در مطالعهٔ حاضر، به ارائهٔ فهرستی از شاخصها برای ارزیابی پایداری عملکرد تورهای طبیعتگردی و اهمیت آنها در توسعهٔ طبیعتگردی پایدار جنگلهای مانگرو خمیر - قشم پرداخته شد. بدینمنظور، با استفاده از پرسشنامهٔ دلفی و تحلیل نظر کارشناسان و متخصصان به شناسایی و اولویتبندی 76 شاخص پیشنهادی اقدام شد. نتایج بهدستآمده حاکی از اهمیت عملکرد مسئولانهٔ تورها در برابر طبیعتگردان و همچنین حفظ کیفیت محیط طبیعی با افزایش سطح آگاهی و آموزش طبیعتگردان و بازدیدکنندگان پیش از سفر و بازدید از طبیعت بود. علاوهبراین، نتایج رتبهبندی شاخصها نشان داد که بالاترین اولویت مربوط به «دورهٔ آگاهسازی طبیعتگردان قبل از سفر» و در بین ضرایب نهایی بیشترین رتبه به «مصرف مدیریتشدهٔ آب شرب» اختصاص یافته است. بدینصورت، 14 شاخص بهعنوان شاخصهای برتر و با بالاترین رتبه برای ارزیابی پایداری عملکرد تورهای طبیعتگردی و همچنین توسعهٔ طبیعتگردی پایدار شناسایی و انتخاب شد. در مطالعهٔ حاضر، فهرست شاخصهای شناساییشده میتواند به شناسایی تورهای ایدئال طبیعتگردی و همچنین ارزیابی پایداری عملکرد آنها برای کسب رضایت جوامع محلی، تجربهٔ ماندگار طبیعتگردان از سفر و همچنین توسعهٔ طبیعتگردی پایدار در جنگلهای مانگرو خمیر - قشم بهعنوان یکی از عمدهترین مقاصد طبیعتگردی و با بالاترین تقاضای گردشگری کمک کند. شایان ذکر است که فهرست شاخصهای ارائهشده نهتنها برای محدودهٔ مورد مطالعه، بلکه برای سایر مقاصد طبیعت نیز، که دارای قابلیت توسعهٔ طبیعتگردی و اجرای تورهای طبیعتگردی هستند، کاربرد و اهمیت بسیاری دارد.
