نشانهشناسی اجتماعی رمانِ کولی کنار آتش با تکیه بر نظریهی پییر گیرو
نویسندگان
1 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
doi
10.22059/jlcr.2021.316017.1606چکیده
از جمله رویکردهای پژوهشی که به بررسی و تحلیل نشانهها و درک معناهای پنهان در آنها میپردازد، رویکرد نشانهشناسی است. از این منظر، برای تحلیل و بررسی پدیدههای اجتماعی که به خودی خود معنا پیدا نمیکنند، باید به ساختار فرهنگی و شبکۀ معانی موجود در آن توجه کرد. یکی از نظریهپردازانی که طرحی منسجم دربارۀ نشانهشناسی اجتماعی ارائه کرد، پییر گیرو بود. او نشانههای اجتماعی را در دو حوزۀ اصلی هویت و آداب معاشرت قابل بررسی و تحلیل میداند. این پژوهش به روش توصیفیـ تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای میکوشد با تکیه بر نظریۀ پییر گیرو و با رویکرد نشانهشناسی اجتماعی، نوع و چگونگی نمودِ نشانههای اجتماعی موجود در فضای رمان کولی کنار آتش را به عنوان یک رمان اجتماعی اثر منیرو روانیپور، تحلیل و بررسی کند. نتایج مقاله نشان میدهد که روانیپور در رمان کولی کنار آتش، نویسندهای است که با بهرهگیری از نشانههای فراوان، دغدغۀ مسائل اجتماعی، بهویژه دغدغۀ مشکلات و رنجهای زنانی را دارد که در بند عقاید واپسگرایانه و خرافی گرفتار شدهاند. بهرهگیری چشمگیر نویسنده از نشانههایی چون یونیفورمهای گروههای شغلی، آیینهای قبیلهای، عقاید خرافی و واپسگرایانه و نیز جنبشهای عدالتخواهانه که بهعنوان مهمترین نشانهها برای بیان اعتراض نویسنده به مسائل اجتماعی بهکار رفتهاند، در کنار روشهای گوناگون اطوارپژوهی و ارتباط غیرکلامی (چون لحن، پوشاک و...)، برای بازتاباندن واقعیتهای تلخ جامعه و بیان هدفهای خاص در قالب توصیف زندگی «آینه» شایستۀ توجه است. نویسنده ذیل مؤلفۀ «یونیفورم» و در بحث و مؤلفۀ نشانهشناختی «گروههای شغلی»، به شکل مطلوبی توانسته به نابرابری شغلی زنان و مردان در میان قبایل کولی اشاره کند. همچنین، در بحث مؤلفۀ نشانهشناختی «رسوم قبیلهای» در قبایل کولی، درس خواندن جایگاهی ندارد و بر مبنای قانون قافله، خانه و کاشانه برای کوچنشینها ممنوع است و اسکان معنایی ندارد و لذا دختران کولی در امر ازدواج، حق انتخاب ندارند.
