فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معمار علی تبریزی، یا عجم‌علی (درگذشت 945 ه.ق. /1539 م.)، یکی از برجسته‌ترین معماران ایرانی بود که پس از مهاجرت به قلمرو عثمانی در سدۀ 10 ه.ق./16 م.، به‌عنوان سرمعمار دربار عثمانی تأثیر قابل‌توجهی بر معماری این سرزمین گذاشت. این پژوهش به بررسی نقش او در انتقال ویژگی‌های سبک‌های معماری تیموری و ترکمانی، به معماری عثمانی و نیز تغییراتی می‌پردازد که وی در روند طراحی ‌و ‌ساخت آثارش ایجاد کرد. از فعالیت‌های او می‌توان به مشارکت در طراحی و نوسازی بخش‌های مختلف کاخ توپقاپی اشاره کرد. برای خوانش و تحلیل سیاق معماری علی تبریزی، از روش مقایسۀ تطبیقی بهره گرفته شده است؛ بدین‌صورت که بناهای منسوب به او با نمونه‌هایی از دوره‌های عثمانی، تیموری و ترکمانی مقایسه شده‌اند. در نهایت، این مطالعه روندی را بررسی می‌کند که از طریق آن انگاره‌های معماری ایرانی در ساختار معماری عثمانی آمیخته و پیاده‌سازی شده‌اند و نقش علی تبریزی را در این اتفاق و چگونگی معماری عثمانی پیش از شکوفایی عصر معمار سنان تبیین می‌نماید. یافته‌ها نشان‌ می‌دهند وی با تکامل الگوی «پلان T شکل» به فضاهای یکپارچه و کاربست تزیینات مکتب تبریز، زمینه گذار به سبک کلاسیک عثمانی را فراهم آورد. در نهایت استدلال می‌شود که حضور او در مقام سرمعمار، فراتر از انتقال فنی، به معنای عاملیت مستقیم فرهنگ و ذهنیت فضایی ایران در تکوین معماری عثمانی بود.