کارایی خوون‌چینی خانه‌های تاریخی شوشتـر در سایه‌اندازی بر ساختمان

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22059/jfaup.2026.407150.673145
چکیده

«خوون ‌چینی» به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین آرایه‌های معماری بومی شوشتر، نقشی دوگانه در زیبایی‌‌شناسی و تنظیم شرایط محیطی ایفا می‌کند؛ نوعی تزئینات برجستۀ آجرکاری که در زمینه‌ای شطرنجی اجرا می‌شود. این پژوهش با هدف ارزیابی کارایی حرارتی این نقوش، به تحلیل میزان سایه‌اندازی ۶۶ الگوی آجری در جبهه جنوبی ساختمان‌های این اقلیم گرم و نیمه‌مرطوب می‌پردازد. روش تحقیق توصیفی­تحلیلی و مبتنی بر مطالعات میدانی، مدل‌سازی فیزیکی و شبیه‌سازی دیجیتال است. اطلاعات مربوط به نقوش مختلف، غالباً از طریق برداشت‌های میدانی به‌دست آمده است. پس از رسم نقشۀ خوون‌ها، جهت تعیین بهینه­ترین زاویۀ استقرار بنا، سایه‌اندازی سه نمونه از نماهای آجری از طریق ساخت ماکت 1:1 مورد مطالعه قرار گرفت. سپس شبیه‌سازیِ نمونه‌های منتخب، به‌وسیلۀ نرم‌افزار اکوتکت انجام شد و با مقایسۀ نتایج میدانی و شبیه‌سازی، اعتبار نرم‌افزار تأیید و سایه‌اندازی کلیۀ خوون‌ها شبیه‌سازی گردید. در نتیجۀ این پژوهش، شناسایی کارایی نماهای آجری در سایه‌اندازی بر جبهۀ جنوبی ساختمان صورت گرفت و از طریق تحلیل کارهای میدانی و نرم‌افزاری نیز مشخص شد که بهترین حالت استقرار بنا در شهر شوشتر برای تولید حداکثر سایه به‌وسیلۀ خوون­‌چینی‌ها، زاویۀ 10 درجۀ شمال شرقی به جنوب غربی است.