فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با انتصاب علینقی عالیخانی به‌عنوان وزیر اقتصاد در سال 1341ش، سیاست‌های اتخاذشده از سوی این وزارت‌خانه، علی‌رغم اصطکاک‌های مکرر با دربار، روند صنعتی‌شدن کشور را دچار تحول کرد. آنچه که بعدها تحت عنوان «انقلاب صنعتی ایران» شناخته شد، از این مقطع تاریخی آغاز گردید. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی نقش سیاست‌های اقتصادی عالیخانی در نوسازی صنعتی و کشاورزی ایران و تعاملات اقتصادی ایران و شوروی در این دوره است. اهمیت این پژوهش از آن جهت است که برخلاف روایت غالب تاریخ‌نگاری که عادی‌سازی روابط با شوروی را صرفاً ابزاری برای کنترل ورود کمونیسم به ایران می‌داند، این تحقیق تلاش دارد نشان دهد که برخی نخبگان اقتصادی مخالف دربار، از طریق سیاست‌گذاری‌های اقتصادی و انعقاد قراردادهای گوناگون با شوروی، به دنبال ایجاد موازنه مثبت میان شرق و غرب برای کسب امتیازات بیشتر بودند. روش تحقیق در این مقاله مبتنی بر روش توصیفی-تحلیلی است که با تکیه بر منابع مطالعاتی و اسناد و مدارک آرشیوی انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رشد کمی و کیفی صنایع، در هر دو حوزه سبک و سنگین، موجب شد دولت وقت برای صنعتی‌سازی از دانش هر دو بلوک قدرت جهانی بهره‌برداری کند. همچنین، توسعه و مدرن‌سازی کشاورزی به‌عنوان بخشی از برنامه اقتصادی پهلوی، با الگوبرداری از تجارب شوروی، مورد توجه قرار گرفت. در نهایت، این پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های اقتصادی عالیخانی در تعامل با شوروی، نه صرفاً از سر مصلحت سیاسی، بلکه با هدف دستیابی به توسعه اقتصادی و استقلال در سیاست‌گذاری‌های اقتصادی ایران دنبال می‌شد.