کاربرد روش روندیابی ماسکینگام غیرخطی در پیش‌بینی منحنی‌های غلظت‌ زمان آلاینده‌ها در رودخانه‌ها

نویسندگان

1 دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران

doi
10.22060/ceej.2021.17413.6556
چکیده

روش ماسکینگام در هر دو نوع خطی و غیرخطی آن از روش‌­های بسیار متداول در روندیابی سیلاب درون بازه­‌های رودخانه‌­ها می­‌باشند. سادگی کار و مرحله‌­ای بودن محاسبه دبی سیلاب خروجی از بازه رودخانه­‌ای از مزایای این روش هستند. به دلیل شباهت شکلی هیدوگراف‌­های خروجی از رودخانه­‌ها و منحنی­‌های رخنه آلاینده‌­ها، در این مطالعه سعی گردید تا کارائی روش ماسکینگام غیرخطی به منظور پیش­بینی منحنی‌­های غلظت-زمان در پائین ­دست بازه رودخانه­‌ها آزمون شود. از داده­‌های صحرائی برداشت شده در رودخانه­‌های مونوکیسی و آنتیاتم (برداشت شده توسط USGS) که در آن­ها از آلاینده رودامین استفاده شده بود و در سنوات مختلف به ترتیب در چهار و هشت مقطع عرضی، برداشت  شده بودند، استفاده شد. سری­‌های سه­ تایی برای ضرایب مدل غیرخطی مذکور در هر بازه رودخانه استخراج شد و سپس منحنی­‌های رخنه آلاینده در هر موقعیت بازسازی گردید. نتایج امر مبین این مسئله می­‌باشد که از لحاظ ابعادی این مدل قادر به بازسازی مطلوب منحنی است ولی در بازسازی ترم انتقال حاصل از سرعت عمومی جریان، این مدل با محدودیت‌­­هایی همراه می­‌باشد و برای رفع آن می‌­بایستی منحنی رخنه به اندازه نسبت طول بازه به سرعت عمومی جریان شیفت داده شود. همچنین به منظور فهم بهتر تاثیر پارامتر­های مدل در میزان غلظت شبیه‌­سازی شده، آنالیز حساسیت انجام شد و مشاهده گردید که پارامتر­های ، k و  به ترتیب بیشترین تا کمترین تاثیر را در میزان غظت آلاینده دارد. همچنین مشخص شد که پارامتر توان این مدل ( ) برای انتقال آلاینده‌­ها، در محدوده (1/4-0/1) نوسان نموده و دارای مقدار متوسط 0/85 است. مقدار ضریب وزنی ( ) نیز در محدوده (1- تا 1+) به دست آمد ولی درصد مقادیر بزرگ‌تر از صفر بیشتر بوده مقدار میانگین آن 0/91 به دست آمد.