مدل تاب‌آوری مدیران مدارس ابتدایی: پژوهشی کیفی بر اساس دیدگاه متخصصان

نویسندگان

1 دانش‌ آموخته دکتری تخصصی مدیریت آموزشی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

2 دانشیارگروه رهبری و توسعه آموزشی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه روان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران.

4 دانشیار گروه مدیریت آموزشی، دانشکده علوم انسانی ، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.

doi
10.30495/jedu.2022.26679.5335
چکیده

مقدمه و هدف: مدیران مدارس نقش بسیار حیاتی در پیشرفت مدرسه دارند و می‌بایست در رویارویی با چالش‌ها به تاب‌آوری مجهز باشند. بنابراین هدف پژوهش حاضر تدوین مدل تاب‌آوری مدیران مدارس ابتدایی بود. روش شناسی پژوهش: این پژوهش به شیوه کیفی و با استفاده از رویکرد زمینه‌ای انجام‌شد. با روش نمونه‌گیری هدفمند، 12 متخصص روانشناسی تربیتی و مدیریت آموزشی بررسی شدند و داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری با استفاده از مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته گردآوری‌شد. برای بررسی محتوای مصاحبه‌های صورت گرفته، مفهوم‌سازی و استخراج مقوله‌ها از شیوه نظام‌مند استفاده شد. طرح تحقیق نظام‌مند نظریه برخاسته از داده‌ها براستفاده از مراحل تحلیل داده‌ها از طریق کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری انتخابی تاکید دارد. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA2018 استفاده گردید. یافته­ ها: 180 کد اولیه در کدگذاری باز به دست آمد که در کدگذاری محوری بر اساس شباهت موضوعی در 20 دسته موضوعی به ترتیب سلامت جسمانی و روانی، ویژگی‌های شخصیتی سالم، توانائی‌های تاب‌آورانه، اعتقادات و باورهای تاب‌آورانه، ویژگی‌های مثبت شغلی، مدیریت مناسب هیجانات و احساسات، شناخت دقیق و درست نظام آموزشی، ادراک درست از اجزاء نظام آموزشی، تعاملات مثبت و سازنده با اجزاء نظام آموزشی، اعتماد متقابل بین مدیر و اجزاء نظام آموزشی، استفاده بهینه از توانمندی‌های اجزاء نظام آموزشی، شرایط محیطی مناسب، مشورت و مشارکت در تصمیم‌گیری، اقدامات و کارکردهای تاب‌آورانه، تحقق اهداف سازمانی و شغلی، آینده‌نگری و چشم انداز سازمانی، باورها و ارزش‌های معنوی، چالش‌پذیری و تبدیل آن ها به فرصت، مساله‌محوری و مشکل‌گشایی و حمایت مناسب سیستم‌ها و شبکه‌های آموزشی و اجتماعی قرار داده شدند. در مرحله کدگذاری انتخابی، تاب‌آوری مدیران مدارس ابتدایی به‌عنوان متغیر مرکزی یا مقوله اصلی شناخته شد. بحث و نتیجه­ گیری: مدل تاب‌آوری مدیران مدارس ابتدایی می‌تواند نقشه مفهومی ارزشمندی برای هدایت دامنه وسیعی از خدمات نظام آموزشی باشد. در کوشش‌هایی که برای کمک به مدیران مدارس ابتدایی برای مقابله و سازگاری در طول شرایط سخت و بحران‌ها صورت می‌گیرد. یک دیدگاه نظام‌مند درباره تاب‌آوری بسیار حائز اهمیت است.