بررسی و تحلیل نتایج اخلاقی تمثیل غار در اندیشه افلاطون

نویسندگان
doi
10.22034/ra.2018.29950
چکیده

از آنجا که اخلاق مبتنی بر مابعدالطبیعه است، بدون تردید بررسی اهداف و نتایج اخلاقی آموزه­ها نیز بدون پژوهش ­ های مابعدالطبیعی امکان ­ پذیر نخواهد بود. افلاطون پایه ­ گذار بسیاری از مباحث هستی ­ شناسی، معرفت ­ شناسی و اخلاقی در فلسفه مغرب است. تأثیر او در تفکر فلسفی به حدی است که به عقیده وایتهد تمام تاریخ فلسفه، چیزی جز حاشیه ­ نویسی بر آثار افلاطون نیست. طریق غالب او طرح مباحث عقلی در قالب گفت ­ وگو و تمثیل است. سه تمثیل مهم و تأثیرگذار غار، آفتاب و خط، علاوه بر اینکه نشان ­ دهنده ژرفای اندیشه فلسفی او است، تأثیر انکارناپذیری در حوزه ­ های معرفت ­ شناسی، هستی ­ شناسی و اخلاق گذاشته است، هرچند هر کدام از تمثیل ­ ها آثار و نتایج خاص خود را دارد و اشتراکاتی را میان آنها می ­ توان یافت ولی تهافت و ناسازگاری در این خصوص در سخنان افلاطون دیده نمی ­ شود. نیز منتقدان و مخالفان اندیشه افلاطون مانند ارسطو و ابن ­ سینا و دیگران گرچه با نظریه مثل مخالفت یا آن را نقد کرده ­ اند اما پژوهش و تحقیقی راجع به نشان ­ دادن ناسازگاری در مدعیات مقاله پیش رو دیده نمی ­ شود. در این مقاله نتایج اخلاقی تمثیل غار که در حوزه انسان ­ شناسی فلسفی نیز اهمیت فراوان دارد استنباط و استخراج می ­ شود؛ نتایجی که از تأمل در ساختار فلسفه افلاطون و تمثیل غار به نحو اجتهادی به دست آمده است.