ارزیابی و مقایسة الگوریتم‌های مختلف داده‌کاوی جهت تهیه نقشه خطر فرسایش آبکندی در حوضه آبخیز میان‌آب شوشتر

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22059/jphgr.2025.387445.1007862
چکیده

فرسایش آبکندی در واقع تشکیل و گسترش کانال‌های فرسایشی در خاک در نتیجه جریان متمرکز آب است. به‌طورکلی وقتی آبراهه‌های فرسایش‌یافته موجود در سطح زمین به‌اندازه‌ای بزرگ باشند که نتوان آن‌ها را به‌وسیله عملیات کشت‌وزرع معمولی تسطیح کرد آبکند نامیده می‌شوند. هدف این پژوهش مقایسه مدل‌های CART و SVM جهت شناسایی مناطق پرخطر فرسایش آبکندی و همچنین تعیین مهم‌ترین پارامترهای تأثیرگذار در وقوع فرسایش آبکندی در حوضه میان آب شوشتر در استان خوزستان است. ابتدا موقعیت آبکند‌های موجود با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، نرم‌افزار گوگل ارث و سیستم تعیین موقعیت جهانی (GPS)  ثبت شدند. سپس شاخص‌های مستقل تأثیرگذار در فرسایش آبکندی تهیه و پس از تخصیص مقادیر مربوط به شاخص‌های مستقل، مدل‌سازی جهت پهنه‌بندی یا پیش‌بینی مناطق مستعد فرسایش آبکندی در محیط نرم‌افزار R انجام شد. در مجموع 3000 داده مربوط به فرسایش آبکندی جمع‌آوری شدند که 70 درصد برای آموزش و 30 درصد جهت آزمون مدل‌ها به کار گرفته شدند. طبق نتایج مدل SVM  با ثبت مقدار 846/0 برای شاخص R2  از دقت بالاتری نسبت به مدل CART برخوردار بوده است. همچنین بر اساس نقشه­های پهنه‌بندی، طبقه با خطر خیلی کم، بیشترین مساحت حوضه  (حدود 59 درصد) را به خود اختصاص داده و بعد از آن کلاس‌های خطر کم، خطر متوسط، خطر زیاد و خطر خیلی زیاد به ترتیب 27/12، 29/10، 23/9 و 49/8 درصد  مساحت حوضه را در برگرفته­اند. طبق نتایج، شاخص‌های کاربری اراضی، پوشش گیاهی و بافت خاک بیشترین نقش را در وقوع و گسترش فرسایش آبکندی داشته‌اند.