واکاوی همدیدی-ترمودینامیک و قلمرو فضایی توفان های حاره ای در کشور ایران
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
4 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
doi
10.22059/jphgr.2025.397644.1007892چکیده
توفانهای حارهای بهعنوان سامانههای کمفشار حرارتی، با بارشهای شدید آسیبهای گستردهای به مناطق ساحلی و داخلی جنوب شرق ایران وارد میکنند. هدف این مطالعه، شناسایی و تحلیل الگوهای فضایی-زمانی توفانهای حارهای مؤثر در بازه زمانی ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۹ است. دادههای بارش روزانه ۷۳ ایستگاه سینوپتیک و کدهای پدیدههای جوی مرتبط طی سهچرخه ۱۱ ساله تحلیل شد تا رخدادهای ناشی از توفانهای حارهای با بارش ≥۲۰ میلیمتر در ≥۳ ایستگاه شناسایی شوند. همچنین جهت درک عمیقتر از توفانهای حارهای از نمودار اسکیوتی و دادههای ماهواره TRMM استفاده شد. در این بازه، ۲۶ رخداد شاخص با الگوی فراوانی و پراکنش مکانی متنوع استخراج شد. نتایج نشان داد که توفانها عمدتاً در ماههای مه، ژوئن و اکتبر فعال بوده و شدت و وسعت اثر آنها بهطور فصلی تغییر میکند؛ بهگونهای که در برخی ماهها، اگرچه تعداد توفانها کمتر است، اما گستره تأثیر و بارشهای ناشی از آنها وسیعتر است. نتایج الگوهای همدیدی نشان میدهند که میدان نم ویژه گسترده در ضلع شرقی چرخند سراسر وردسپهر را در برمیگیرد. در ترازهای میانی، گسترش شمال سوی پشته عربستان جریانات سرد غرب چرخند و شیو شدید دما و فشار را القا میکند. همچنین، امگای منفی قوی در ترازهای ۷۰۰ و ۵۰۰ هکتوپاسکال بر دینامیک قوی ساختار توفان دلالت دارد. توفانهای حارهای جنوب شرق ایران با بارشهای شدید و پراکندگی فصلی متغیر همراهاند و تعامل رطوبت، ناپایداری و ساختار همدیدی، نقش اصلی در تقویت آنها دارد
