مدلسازی پراکنش گونه گیاهی مورخوش تحت تاثیر عوامل اقلیمی و زیست محیطی دراستان هرمزگان

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

5 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jphgr.2025.399592.1007898
چکیده

تغییر اقلیم تأثیر قابل‌توجهی بر پراکنش و بقای گونه‌های گیاهی دارد. هدف از این مطالعه، مدل‌سازی و ارزیابی تأثیر عوامل محیطی بر تعیین محدوده مناسب رویشگاه گونه Zhumeria majdae در استان هرمزگان، جنوب ایران است. داده‌های حضور گونه با استفاده از منابع علمی، مانند مشاهدات میدانی مستند و سوابق هرباریومی (موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع) جمع‌آوری‌شده‌اند. این داده‌ها با ۱۹ متغیر زیست‌اقلیمی و توپوگرافی پایگاه داده WorldClim ترکیب شدند. از مدل MaxEnt برای ارزیابی ارتباط بین محیط اطراف و احتمال حضور این‌گونه استفاده شد. داده‌های دما، بارش و رطوبت نسبی (ماهانه و فصلی) ایستگاه‌های سینوپتیک و باران‌سنجی وزارت نیرو، یعنی ایستگاه‌های فین، سرچاهان و تشکوئیه که در نزدیکی محدوده‌های پراکنش این‌گونه قرار دارند، برای تجزیه‌وتحلیل دقیق‌تر داده‌های اقلیمی مورداستفاده قرار گرفت. نتیجه نشان داد که پراکنش گونه بیشترین تأثیر را از بارش زمستانی، شیب و میانگین دمای سالانه پذیرفته است. گونه Zhumeria majdae بهترین رشد را در مناطقی با بارندگی سالانه ۲۵۰ تا ۳۵۰ میلی‌متر، دمای زمستان ۸–۱۲ درجه سانتی‌گراد و دمای تابستان ۲۶–۳۲ درجه سانتی‌گراد و فصل رشد کوتاه‌تر نشان داد. سازگاری‌های فنولوژیکی مانند افزایش فصل رشد در مناطق خشک‌تر مانند سرچاهان و تنگ زاغ مشاهده شد. مدل MaxEnt دقت بالایی در پیش‌بینی پراکنش گونه نشان داد و بارندگی زمستانه را به‌عنوان مهم‌ترین عامل محدودکننده نشان داد. این مطالعه همچنین نشان داد که Z. majdae گونه‌ای حساس به آب‌وهوا با حاشیه تحمل محدود است که برای بقا و تولیدمثل موفق به بارندگی فصلی قابل‌توجه و دمای متوسط نیاز دارد.