مدل‌یابی علی روابط معلم- دانش‌آموز و طرد همسالان با اضطراب مدرسه‌ای در دانش‌آموزان ابتدایی با نقش میانجی جو عاطفی در مدرسه

نویسندگان

1 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکتری روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 دانشجوی دکتری روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

doi
10.30473/etl.2025.74618.4404
چکیده

مطالعه در حوزۀ اضطراب مدرسه‌ای منجر به بهبود عملکرد روان‌شناختی و جسمانی در دانش‌آموزان می‌شود. پژوهش حاضر با هدف مدل‌یابی علّی روابط معلم- دانش‌آموز و طرد همسالان با اضطراب مدرسه‌ای در دانش‌آموزان ابتدایی با نقش میانجی جو عاطفی مدرسه انجام شد. پژوهش حاضر بر مبنای هدف و شیوه گردآوری اطلاعات، توصیفی- همبستگی از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعۀ آماری شامل 714 نفر از دانش‌آموزان مقطع ابتدایی شهرستان نیر در سال 1404-1403 است. نمونۀ آماری شامل 250 نفر براساس فرمول کوکران، از دانش‌آموزان پایه‌های چهارم، پنجم و ششم به‌صورت نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای بوده است. ابزار استفاده‌شده، پرسش‌نامه‌های رابطۀ معلم - دانش‌آموز زاکاریا (2020)، اضطراب کلاس درس داوائل (2020)، جو مدرسه اسکالز (2020) و طردشدگی از سوی همسالان طهماسیان (1384) بوده است. یافته‌ها نشان داد که اثر مستقیم بین طرد همسالان با اضطراب مدرسه‌ای مثبت و معنادار و مسیر مستقیم بین جو عاطفی مدرسه با اضطراب مدرسه‌ای منفی و معنادار بود. همچنین اثرات غیرمستقیم رابطۀ معلم- دانش‌آموز و طرد همسالان از طریق میانجی‌گری جو عاطفی مدرسه با اضطراب مدرسه‌ای معنادار بود. شاخص‌های نکویی برازش مدل از طریق ضریب تعیین R2 و ضریب پیش‌بینی‌کنندگی Q2 تایید شد. نتایج نشانگر آن است که جو عاطفی در مدرسه می‌تواند نقش موثری در ایجاد رابطۀ مطلوب در روابط معلم – دانش‌آموز و کاهش اضطراب مدرسه‌ای داشته باشد. همچنین کنترل طرد همسالان می‌تواند در کاهش اضطراب مدرسه‌ای در دانش‌آموزان موثر واقع شود. پیشنهاد می‌شود که در مراکز آموزش و پرورش برنامه‌های کاربردی مناسب طراحی شود و اقدامات لازم صورت گیرد.