واکاوی فرایند توسعهی حرفه ای مبتنی بر تجارب زیستهی معلّمان درس پژوه
نویسندگان
1 کارشناسیارشد مدیریت آموزشی، دبیر آموزشوپرورش، قم، ایران
2 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
3 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
doi
10.48310/pma.2023.3129چکیده
درس پژوهی یکی از پژوهشهای معطوف به مدرسه و برنامه درسی است که می تواند از یک سو طی فرایندی مشارکتی حرفهای گری معلمان را ارتقا دهد و از سوی دیگر یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان را بهبود بخشد. هدف از انجام این پژوهش، واکاوی فرایند شکلگیری توسعهی حرفهای حاصل از درسپژوهی برای دستیابی به یک الگو و نحوه اثرگذاری مولفههای استخراج شده بر توسعه حرفه ای بود. روش پژوهش، کیفی با استفاده از رویکرد پدیدارشناسی بود. جامعه پژوهش شامل کلیه معلمان درسپژوه بود که در زمینه درسپژوهی موفقیتهایی را کسب کرده و نیز صاحبنظرانی که در مورد درس پژوهی، اقدام به تألیف مقاله و کتاب کرده بودند. با روش نمونهگیری هدفمند و بعد از انجام ده مصاحبه نیمه ساختاریافته، به اشباع نظری در دادهها دست یافتیم. پس از تحلیل مضمون مصاحبه ها، پنج مقوله عمده شامل رویکرد، فرهنگ، هسته فنی، عوامل زمینهای و پیامدها پدیدار شد و در نهایت الگوی پژوهش بر اساس رویکرد سیستمی ترسیم شد. درسپژوهی در بافت فرهنگ خاصی با مختصات مشارکتی و نقدپذیری صورت میگیرد. رویکرد درس پژوهی هدفگرایانه، فرایند محور، خلاقیتمحور است و با زمینههایی مانند تفکر تأملی معلم، برقراری ارتباط، پژوهشگری و حل مسئله منجر به اصلاح و بهبود روشهای تدریس، تسهیلگری و تعمیق بخشی به یادگیری و عاملیت یادگیرنده میشود. نتایج این فرایندها بر معلم و دانش آموز پیامدهایی از جمله توسعه حرفهای، رضایت شغلی، لذت از یادگیری و علاقهمندی به مدرسه را در پی دارد. در نهایت الگوی ارائه شده در قالب گروه کانونی، اعتباربخشی شد.
