بررسی تطبیقی توزیع زمانی ـ مکانی تنش حرارتی به‌دست‌آمده از داده‌های بازتحلیل ERA5-Land با داده‌های مشاهداتی در ایران

نویسندگان

1 گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه علوم زمین، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه پیش آگاهی مخاطرات جوی، پژوهشگاه هواشناسی و علوم جو، تهران، ایران

4 گروه فیزیک دریا، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22059/jphgr.2025.400974.1007901
چکیده

آسایش حرارتی از مؤلفه‌های کلیدی در ارتقاء کیفیت زندگی، بهره‌وری انسانی و برنامه‌ریزی‌های محیطی و شهری است. در این پژوهش، کارایی داده‌های بازتحلیل ERA5-Land در شناسایی تنش‌های حرارتی با داده‌های مشاهداتی ایستگاه‌های همدید طی دوره 1991 تا 2020 مقایسه شد. برای این منظور، داده‌های روزانه دما، رطوبت و باد از هر دو منبع استخراج و شاخص‌های دمای مؤثر و بیکر محاسبه گردید. نتایج کلی نشان داد ERA5-Land در بازنمایی الگوهای فضایی و زمانی شاخص‌های حرارتی ایران، به‌ویژه در بهار و تابستان، تطابق قابل‌قبولی با مشاهدات دارد (ضریب همبستگی 0.80، p<0.005) در زمستان، هر دو منبع وجود تنش سرمایی گسترده را تأیید کردند؛ بر اساس مشاهدات، 79٪ و طبق ERA5-Land حدود 95٪ مساحت کشور در معرض سرمای خفیف تا متوسط قرار داشت. در منطقه سرد و خشک، مشاهدات کاهش روزهای «خیلی سرد» از حدود 100 به کمتر از 10 روز و افزایش روزهای «بدون تنش» از 50 به بیش از 150 روز را ثبت کردند، درحالی‌که ERA5-Land فراوانی روزهای «خیلی سرد» را تقریباً ثابت و در محدوده 80 تا 100 روز گزارش نمود. در تابستان، مشاهدات بیش از 62٪ و ERA5-Land حدود 43٪ مساحت کشور را با گرمایش خفیف تا متوسط گزارش کردند. در منطقه گرم و مرطوب، بر اساس مشاهدات، تعداد روزهای «خیلی گرم» از کمتر از 50 روز در سال 2000 به بیش از 350 روز افزایش یافت، اما  ERA5-Land این تغییر را کمتر (حدود 150 روز) بازتاب داد. این یافته‌ها بیانگر توان نسبی ERA5-Land در شناسایی الگوهای کلی تنش حرارتی است، هرچند در ثبت تغییرات شدید اقلیمی محلی، دقت آن کاهش می‌یابد.