فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مطالعه به بررسی بی‌هنجاری‌های گردش‌های جوی در تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال و تأثیر آن بر دوره‌های خشک و تر ایران طی سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۴ و ارتباط تغییرات بارش با شاخص ENSO-Modoki می‌پردازد. با تلفیق داده‌های بارش ۱۷۹ ایستگاه و میدان ژئو پتانسیل بازتحلیل، دوره‌های خشک و تر شناسایی و میانگین ترکیبی بی‌هنجاری‌ها محاسبه شد. نتایج نشان داد بیشترین سهم بارش سالانه مربوط به ماه‌های ژانویه، فوریه، مارس، آوریل و دسامبر است. روند بارش در اغلب ماه‌ها کاهشی بوده و بیشترین کاهش در دسامبر، ژانویه و مارس رخ‌داده که تهدیدی جدی برای منابع آب کشور محسوب می‌شود. تحلیل درصد تغییرات ماهانه بارش نشان داد در برخی سال‌ها نوسانات بسیار شدیدی رخ‌داده است؛ به‌گونه‌ای که افزایش‌هایی بیش از ۱۰۰ درصد (مارس ۱۹۹۶ با ۱۳۶+ درصد و دسامبر ۲۰۰۴ با ۱۴۳+ درصد) و کاهش‌هایی بیش از ۸۰ درصد (ژانویه ۲۰۲۱ با ۸۷- درصد و مارس ۲۰۰۸ با ۸۹- درصد) ثبت شد. این نوسانات عمدتاً ناشی از تغییر در الگوهای جوی، به‌ویژه ناوه‌های تراز میانی وردسپهر است. بی‌هنجاری‌های ارتفاع تراز ۵۰۰ هکتوپاسکال نشان داد در دوره‌های خشک و تر، الگوهای جوی نواحی اقیانوس آرام شمالی، اطلس شمالی، اروپا و غرب روسیه رفتار مشخصی دارند؛ به‌گونه‌ای که بی‌هنجاری‌های منفی (مثبت) در این مناطق با دوره‌های خشک (تر) ایران همراه است. همبستگی مثبت و معنادار سالانه میان انسو - مودوکی و بارش کل کشور (51/0≈ r) و همبستگی منفی قوی میان ارتفاع ۵۰۰ هکتوپاسکال اقیانوس‌ها و بارش ایران نشان داد که ترکیب شاخص‌های دور پیوندی با تحلیل‌های تراز میانی جو می‌تواند مهارت پیش‌بینی فصلی را بهبود بخشد.