آینده‌پژوهی عوامل موفقیت و شکست برای افزایش تاب آوری در برابر خشکسالی از طریق مدیریت آب

نویسندگان

1 دانشگاه شاهد

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه شهید باهنر کرمان

4 پژوهشگاه صنعت نفت

5 دانشگاه آزاد اسلامی

doi
10.22125/iwe.2026.565415.1916
چکیده

خشکسالی یکی از مسائل مهم بخش کشاورزی ایران است که ارتقاء تاب آوری در برابر خشکسالی یکی از راهبردهای حیاتی برای کاهش آسیب‏ پذیری آن می‏ باشد. لذا، این مطالعه با هدف آینده‌پژوهی عوامل موفقیت و شکست برای افزایش تاب آوری در برابر خشکسالی از طریق مدیریت آب انجام شده که از حیث ماهیت، توصیفی- اکتشافی و مبتنی بر استراتژی پژوهشی آمیخته (کیفی-کمی از نوع متوالی) است. در بخش کیفی، با به‏ کارگیری شیوه فراترکیب، عوامل موفقیت و شکست برای افزایش تاب آوری در برابر خشکسالی شناسایی شدند. در بخش کمی جهت انجام تحلیل‏ های آینده پژوهی مبتنی بر استفاده از روش تحلیل ساختاری اثرات متقابل؛ روش، توصیفی از نوع پیمایشی و با استفاده از ابزار پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر خروجی بخش کیفی بود. نتایج نشان داد که عوامل موفقیت برای افزایش تاب آوری در برابر خشکسالی مشتمل بر 5 بعد (الزامات حکمرانی، الزامات زیرساختی، ارتباطات و همکاری، الزامات فرهنگی-اجتماعی و الزامات فنی) و 12 مؤلفه و عوامل شکست مشتمل بر 4 بعد (چالش‏ های مدیریتی، چالش‌های فرهنگی-اجتماعی، چالش ‏های اقتصادی و چالش‏ های فنی) و 8 مؤلفه می ‏باشد. نتایج مرتبط با پیشران‌های کلیدی عوامل موفقیت برای افزایش تاب آوری نشان داد که در تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم، الزامات حکمرانی، عامل رتبه اول (پیشران کلیدی) است. نتایج مرتبط با پیشران‏ های کلیدی عوامل شکست نیز نشان داد در تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم، چالش‏ های اقتصادی عامل رتبه اول (پیشران کلیدی) است. نتایج این تحقیق می ‏تواند راهنمای سیاست‏گذاران و برنامه‏ ریزان در زمینه خشکسالی باشد.