تغییرات زمانی و پراکنش مکانی شاخص ذرات معلق در دامنه جنوبی البرز مرکزی بر پایه دادههای ماهوارهای
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22059/jphgr.2024.383803.1007845چکیده
آلودگی هوا یکی از چالشهای اصلی زیستمحیطی در کلانشهرهای تهران، کرج و قزوین است که به دلیل تمرکز صنعتی و جمعیتی این منطقه، سطوح بالای ذرات معلق، سلامت انسان و محیطزیست را تهدید میکند. هدف این پژوهش، تحلیل زمانی _ مکانی غلظت ذرات معلق و شناسایی مناطق بحرانی بهصورت میانگین پنجساله، تغییرات سالانه، فصلی و ماهانه است. بدین منظور، از دادههای شاخص جذب آئروسل (AAI) ماهوارهای سنتینل-5 استفادهشده تا تغییرات مکانی _ زمانی ذرات معلق در دامنههای جنوبی البرز مرکزی بررسی شوند. نتایج نشان داد بیشترین غلظت ذرات معلق در نواحی جنوبی و شرقی منطقه از جمله تهران، مرز سیاسی قم و کرج مشاهدهشده است. تحلیل کانونهای بحرانی در سطح اطمینان 99% حاکی از تمرکز بالای آلودگی در این نواحی است. در مقابل، مناطق شمالی قزوین و ارتفاعات البرز به دلیل جریان هوای بهتر و فعالیتهای صنعتی کمتر دارای کیفیت هوای بهتری هستند. طی بازه زمانی 1397 تا 1399، روند تغییرات غلظت ذرات معلق نزولی بوده و به حداقل مقدار خود رسیده، اما در سال 1401 به اوج خود افزایشیافته است. تحلیلهای فصلی و ماهانه نشان میدهند که بیشترین غلظت ذرات معلق در فصل تابستان ثبتشده است. این الگو تأثیر عوامل جغرافیایی، تراکم جمعیت، و فعالیتهای صنعتی بر توزیع فضایی آلایندهها را برجسته میکند و بر اهمیت مداخلات منطقهای برای مدیریت کیفیت هوا تأکید دارد.
