فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی روند بیابان‌زایی با استفاده از شاخص‌های پوشش گیاهی و تغییرات ضریب آلبدو در دوره زمانی 2000-2023، مطالعه موردی: حوضه آبریز مند در جنوب غرب ایران چکیده بیابان‌زایی یکی از مهم‌ترین فرآیندهای تخریب اراضی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که تحت تأثیر عوامل طبیعی و انسانی رخ می‌دهد. این مطالعه با هدف ارزیابی روندهای بیابان‌زایی و تغییرات زیست‌محیطی در حوضه مند، با استفاده از شاخص‌های سنجش‌ازدور شامل NDVI، EVI، SAVI، LAI، VCI، LST و آلبدو در سه بازه زمانی 2000، 2013 و 2023 انجام شد. در این مطالعه مشخص شد که، منطقه دارای روند معناداری از بیابان‌زایی است. شاخص‌های پوشش گیاهی شامل NDVI، EVI و SAVI روند کاهشی معناداری را نشان دادند. همچنین شاخص‌های خاکی مانند آلبدو و LAI نیز تغییرات قابل‌توجهی را آشکار کردند. میانگین آلبدو در سال 2000 برابر با 2378/0 بود، که در سال 2013 به 2343/0 افزایش یافت و در سال 2023 به 2271/0 کاهش یافت. این روند نوسانی نشان‌دهنده گسترش خاک‌های خشک و بیابانی در منطقه است. همبستگی منفی قوی بین آلبدو و شاخص‌های پوشش گیاهی (NDVI: r ≈ -0.78، p < 0.01) نیز وجود رابطه مستقیم بین کاهش پوشش گیاهی و افزایش خاک‌های بدون پوشش را تأیید می‌کند. تحلیل‌های منطقه‌ای نشان داد که توسعه بیابان‌زایی بیشتر در مناطق مرکزی و جنوبی حوضه مورد مطالعه رخ‌داده است. طبقه‌بندی بیابان‌زایی بر اساس آلبدو نشان داد، که حدود 30٪ از حوضه در طبقه "خطر زیاد"، 50٪ در طبقه "خطر متوسط" و تنها 20٪ در طبقه "خطر کم" قرار دارد. این الگوها با کاهش منابع آب، افزایش دما و فعالیت‌های انسانی مانند چرای بی‌رویه و تغییر کاربری اراضی همراهی می‌کنند. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاری‌های منطقه‌ای بر اساس داده‌های فضایی-زمانی تقویت شوند تا از گسترش بیابان‌زایی در حوضه مند جلوگیری شود