تحلیل سازه‌انگارانة تقابل جمهوری اسلامی ایران و رژیم صهیونیستی در جنگ 2025م

نویسندگان

1 گروه روابط بین‌الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 گروه روابط بین‌الملل، دانشکدة روابط بین الملل وزارت امور خارجه، تهران، ایران.

doi
10.22059/jcountst.2025.399915.1330
چکیده

در این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب سازه‌انگاری، ریشه‌ها و پیامدهای جنگ ۱۲ روزة ایران و رژیم صهیونیستی در ژوئن ۲۰۲۵م تحلیل شده است. مطالعه با تلفیق مفاهیم نوین قدرت روایی، امنیت هستی‌شناختی و منازعة هنجاری، تحلیلی چندلایه است از نقش ساختارهای معنایی و هویتی در شکل‌دهی سیاست خارجی دو طرف. برخلاف مطالعات پیشین که بیشتر بر ابعاد نظامی یا راهبردی تمرکز شده است، در این پژوهش با تأکید بر پویایی‌های گفتمانی، تلاش شده است خلأهای موجود پر شود. روش تحقیق مبتنی‌بر تحلیل گفتمان انتقادی است و از منابع اولیه (بیانیه‌ها، سخنرانی‌ها و گزارش‌های رسانه‌ای) و ثانویه (پژوهش‌های علمی) بهره گرفته شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که از منظر قدرت روایی، ایران با تأکید بر گفتمان مقاومت و دفاع از مظلومان، خود را مدافع ارزش‌های اسلامی و ضداستعماری معرفی کرد، درحالی‌که رژیم صهیونیستی با برجسته‌سازی تهدید وجودی ایران، اقدام‌های خود را در چارچوب دفاع مشروع توجیه می‌کند. در سطح هویتی، ایران با تکیه ‌بر هویت مقاومت‌محور، به بازتولید گفتمان انقلابی پرداخت و رژیم صهیونیستی، به‌رغم مخالفت‌های برخی احزاب داخلی و 120کشور، با بازنمایی «هویت قربانی» توانست به بسیج داخلی و جلب حمایت بین‌المللی دست زند. در عرصة هنجاری نیز منازعه بر سر تفسیر مفاهیمی مانند حقوق بشر، تروریسم و حق حاکمیت هسته‌ای، به تقابلی جدی در نهادهای بین‌المللی انجامید. نتایج حاکی از آن است که این جنگ صرفاً منازعه‌ای نظامی نبود، بلکه نبردی گسترده بر سر معنا، هویت و مشروعیت بود که تأثیرهایی پایدار بر نظم منطقه‌ای گذاشته است.