فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در محیط امنیتی پیچیدة غرب آسیا، ارتقای تاب‌آوری اجتماعی ایران به ضرورتی راهبردی بدل شده است. در این مقاله، با عبور از رویکردهای سنتی، به طراحی سازوکار ارتقای تاب‌آوری اجتماعی پرداخته‌ایم؛ سازوکاری که با آن بتوان این تکانه‌های خارجی را به فرصتی برای تقویت «مصونیت نظام‌مند» و نیل به «زیست‌بوم مقاوم» تبدیل کرد. سؤال اصلی این است: سازوکار کارآمد برای تحقق این هدف، مبتنی‌بر کدام ابعاد و مؤلفه‌های بنیادین است و چگونه می‌توان آن را عملیاتی ساخت؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش‌شناسی ترکیبی (دلفی و تحلیل اهمیت-عملکرد) استفاده شد. نخست، با روش دلفی و با مشارکت خبرگان، ابعاد و مؤلفه‌های این سازوکار شناسایی و اعتبارسنجی شد؛ سپس، با تحلیل اهمیت-عملکرد (IPA)، وضعیت موجود این مؤلفه‌ها در ماتریس راهبردی ارزیابی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد جامعة ایران با اتکا به «دارایی‌های راهبردی بومی»، به‌ویژه در «خوداتکایی در فناوری‌های راهبردی» و «فرهنگ ایثار و مسئولیت‌پذیری»، به کارآمدی زیادی دست یافته است. هم‌زمان، تحلیل اهمیت-عملکرد مشخص می‌سازد که مؤلفه‌هایی با بیشترین اهمیت، یعنی «تحقق عدالت اجتماعی» و «ظرفیت مشارکت‌دهی مردم‌محور»، اولویت‌های اصلی برای سرمایه‌گذاری و ارتقا هستند. بر این اساس، نوآوری اصلی این مقاله، طرح مدلی تشخیصی-راهبردی است و استدلال شده است که مسیر ارتقای تاب‌آوری، بیش از تخصیص منابع جدید، در گرو فعال‌سازی ظرفیت‌های مردمی و توجه به «حکمرانی شبکه‌ای و مشارکتی» است. این سازوکار، با محوریت مردم، ضمن تعمیق انسجام اجتماعی در برابر تهدیدها، زمینه‌ساز تحقق زیست‌بوم مقاوم می‌شود.