سناریوهای آیندة‌ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال مسئلة فلسطین در افق 1414ش

نویسندگان

1 گروه روابط بین‌الملل، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 گروه روابط بین‌الملل، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jcountst.2025.405598.1393
چکیده

هدف اصلی پژوهش حاضر، تببین پیشران‌های کلیدی تأثیرگذار بر سیاست خارجی ایران در قبال فلسطین و سناریوهای مربوط به‌این روابط است. در این میان، مسئلة فلسطین به‌عاملی هویت‌ساز و نهادینه در کانون گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. باتوجه به‌تداوم این مسئله همچون بحرانی ساختاری در غرب آسیا، وابستگی سیاست ایران به ‌آن، و تغییرات پویای محیط منطقه‌ای و بین‌المللی، واکاوی آیندة این سیاست ضرورتی علمی است. سؤال اساسی در نوشتار پیشِ‌رو چنین صورت‌بندی شده است: مهم‌ترین پیشران‌ها و عدم‌قطعیت‌های تأثیرگذار بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال قضیة فلسطین در افق ده‌سال آینده کدام است؟ این پژوهش، به‌دلیل ماهیت اکتشافی خود، فاقد فرضیة اولیه است. روش استفاده‌شده در این پژوهش برنامه‌ریزی مبتنی‌بر سناریو با رویکرد جی‌بی‌ان (GBN) یا عدم‌قطعیت‌های بحرانی است. روش گردآوری داده کیفی و با استفاده از مصاحبه، نشست خبرگی و پیمایش دلفی است. همچنین، از نرم‌افزارهای میک‌مک و سناریوی ویزارد برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، براساس خروجی نرم‌افزار از میان 23 متغیر انتخابی، 5 متغیر در گروه متغیرهای تأثیرگذار، 5 متغیر در گروه متغیرهای دووجهی (یک متغیر خطر، چهار متغیر هدف)، 4 متغیر در گروه متغیرهای تأثیرپذیر، و 9 متغیر نیز در گروه متغیرهای مستقل قرار گرفت. در نتیجه‌گیری، دو پیشران «نفوذ منطقه‌ای ایران» و «ائتلاف‌سازی علیه محور مقاومت» محورهای اصلی با بیشترین عدم‌قطعیت انتخاب شد و چهار سناریوی محتمل «تثبیت هژمونی»، «تعادل قوا»، «افول نفوذ» و «شوک سیستمی» ‌ترسیم‌پذیر است.