فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عصر قاجار با بحران‌های مهمی آغاز شد. اصلی‌ترین آن، جنگ با روسیه و شکست‌های پیاپی از آن‌ها بود. در ظاهر، این شکستی جنگی بود، اما در پس آن، بحرانی نهفته بود که موجب شد برخی کارگزاران حکومت قاجار، متوجه کاستی‌ها در امور شوند. این کاستی‌ها نشانۀ آن بود که اکنون دیگر با بهره‌گیری از سازوکارهای حکومتی قدیم نمی‌توان امور را سامان داد. این، یک روی بحران بود که بیشتر به حکومتگری سنتی بازمی‌گشت و اگر هم بنا بود اصلاحی صورت گیرد، بی‌شک در این زمینه بود، چنانکه اصلاحات «نظام جدیدِ» عباس میرزا، در آذربایجان، بیش از همه حول‌و‌حوش دیوان‌سالاری سنتی و نیروهای نظامی بود. سوی دیگر این بحران را برخی سفرنامه‌نویسان ایرانی، با مشاهدۀ جهان جدید، با دید نو، درک کردند. آغاز داستان درازدامنِ تجربۀ تجدد ایرانی را باید در این سفرنامه‌ها دید. بنابراین، آغاز سفر دور و دراز تجدد ایرانی و تجربه‌های مختلف و متنوع آن، از این مشاهدات آغاز شد. در این پژوهش کتابخانه‌ای، وجوه بیشتر سیاسی این تجربه با هدف فراهم‌کردن چارچوبی برای شناخت آن بررسی شده است.