جایگاه قابلیت‌های توانمندساز هوش مصنوعی در افزایش عملکرد نظارتی نظام بانکداری ایران

نویسندگان

1 گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکدة اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکدة اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 گروه بانک، بیمه و گمرک، دانشکدة مدیریت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

4 گروه اقتصاد و بانکداری اسلامی، دانشکدة اقتصاد، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

doi
10.22059/jcountst.2025.388154.1218
چکیده

هوش مصنوعی یکی از فناوری‌های پیشرفته در حوزة بانکداری ایران است و نقش مهمی ایفا می‌کند. در این تحقیق، جایگاه قابلیت‌های توانمندساز هوش مصنوعی در افزایش عملکرد نظارتی نظام بانکداری ایران ارزیابی شده است. این قابلیت‌ها عبارت است از تشخیص تقلب، امنیت و حفاظت اطلاعات، مدیریت خطر، و بهبود سامانه‌های پرداخت. سپس اهمیت استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری ایران بررسی شده است. داده‌های این پژوهش از طریق 15پرسشنامة گردآوری‌شده با کمک گروهی از متخصصان و افراد خبره در حوزة بانکداری و فناوری اطلاعات تکمیل شده است. این گروه عبارت بودند از اعضای هیئت ‌مدیرة بانک ملت، کارشناسان بخش فناوری اطلاعات بانک ملی، کارشناسان پژوهشکدة پولی و بانکی و اساتید دانشگاه خوارزمی با تخصص در حوزة بانکداری. ترکیب این افراد که از سطوح مختلف مدیریتی و تخصصی در نظام بانکی و اقتصادی کشور انتخاب شدند، دیدگاه‌های متنوعی را فراهم آورد و به افزایش جامعیت و دقت یافته‌های پژوهش کمک کرد. با توجه به اولویت‌بندی زیرمعیارها و مقایسة زوجی قابلیت‌های امنیت و حفاظت اطلاعات، تشخیص تقلب، مدیریت خطر و ارتقای سامانه‌های پرداخت با انواع مختلف بانکداری، با استفاده از فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی و با کمک نرم‌افزار Expert Choice خروجی گرفته‌ شد. طبق نتایج، بانکداری مبتنی‌بر توکن، در مقایسه با سایر بانکداری‌ها، اهمیت بیشتری دارد. جزئیات خروجی نشان می‌دهد که در بانکداری مبتنی‌بر توکن، قابلیت امنیت و حفاظت اطلاعات با وزن نسبی ۴۹۲/۰؛ مدیریت خطر با وزن نسبی ۴۸۹/۰؛ تشخیص تقلب با وزن نسبی ۴۸۱/۰ و بهبود سامانه‌های پرداخت با وزن نسبی ۴۴۴/۰ به‌ترتیب در اولویت هستند و نشان‌دهندة اهمیت زیاد قابلیت امنیت و حفاظت اطلاعات و مدیریت خطر در بهبود عملکرد نظارتی نظام بانکداری است. در نهایت، می‌توان نتیجه گرفت که فناوری هوش مصنوعی ابزاری توانمند در افزایش عملکرد نظارتی، کاهش خطر‌ها و افزایش امنیت نظام بانکی ایران عمل می‌کند.