تأثیر جهانی‌شدن و توسعة مالی بر مصرف انرژی: دلالت‌هایی برای همکاری‌های منطقه‌ای ایران با کشورهای همسایه

نویسندگان

1 گروه اقتصاد، دانشکدة علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 گروه اقتصاد، دانشکدة علوم انسانی، دانشگاه آیت‌اله بروجردی، بروجرد، ایران.

3 گروه اقتصاد، دانشکدة علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.

doi
10.22059/jcountst.2025.389132.1232
چکیده

جهانی‌شدن موجب می‌شود فعالیت‌های اقتصادی در سراسر جهان گسترش یابد و بر مصرف انرژی کشورها آثار مهمی دارد. این در حالی است که تأثیر جهانی‌شدن بر مصرف انرژی ممکن است مثبت یا منفی باشد. توسعة مالی نیز عاملی کلیدی در رشد اقتصادی شناخته می‌شود و به‌طور قابل‌توجهی بر مصرف انرژی اثر می‌گذارد. در این مطالعه، ارتباط بین توسعة مالی، جهانی‌شدن و مصرف انرژی بررسی شده و دلالت‌هایی برای همکاری‌های منطقه‌ای ایران با کشورهای همسایه مطرح شده است. هدف این پژوهش، تحلیل اثر جهانی‌شدن و توسعة مالی بر مصرف انرژی با تمرکز بر اقتصادهای نوظهور و کشورهای منطقه از سال 1980 تا 2021م، با سه روش پانل شامل روش حداقل مربعات تعمیم‌یافته، FMOLS و DOLS است. همچنین، بررسی چگونگی استفاده از ظرفیت‌های جهانی‌شدن برای ارتقای همکاری‌های انرژی ایران با کشورهای همسایه از دیگر اهداف این مطالعه است. نتایج نشان می‌دهد که توسعة مالی دسترسی به اعتبارات را افزایش می‌دهد و به رشد فعالیت‌های اقتصادی و در نتیجه افزایش مصرف انرژی منجر می‌شود. جهانی‌شدن نیز در مراحل اولیه باعث می‌شود مصرف انرژی افزایش یابد، اما با عبور از آستانه‌ای مشخص، مصرف انرژی کاهش می‌یابد. این یافته‌ها نشان‌دهندة وجود رابطة کوهانی‌شکل بین جهانی‌شدن و مصرف انرژی است. علاوه‌بر این، سرمایه‌گذاری خارجی، تجارت منطقه‌ای و شهرنشینی در افزایش تقاضای انرژی نقش قابل‌توجهی دارد. در نتیجه، با توسعة همکاری‌های منطقه‌ای و انتقال فناوری‌های کارآمد انرژی از طریق ارتباطات تجاری و سرمایه‌گذاری، ایران می‌تواند ضمن کاهش مصرف انرژی، به‌سمت توسعة پایدار و صنایع سبز حرکت کند. پیشنهاد می‌شود سیاستگذاران با بهره‌گیری از ظرفیت جهانی‌شدن و توسعة مالی، بستر مناسبی برای سرمایه‌گذاری در حوزة انرژی ایجاد کنند و همکاری‌های منطقه‌ای را به‌منظور کاهش وابستگی به انرژی فسیلی گسترش دهند.