تحولها و چشمانداز منطقهگرایی تجاری ایران
نویسندگان
1 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
2 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
3 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
4 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22059/jcountst.2025.390303.1247چکیده
منطقهگرایی تجاری، بهمعنای انعقاد موافقتنامههای متضمن تبادل متقابل ترجیحهای تجاری (در ابعاد منطقهای و فرامنطقهای)، در دهههای اخیر رشد شتابان، فراگیری گسترده و عمق و تأثیر بسیاری در اقتصاد بینالملل یافته است، بهنحویکه شبکههای متعدد و درهمتنیدة موافقتنامههای منطقهگرایی تجاری تقریباً همة کشورهای جهان و با شدتی بیشتر کشورهای مهم صادرکننده را دربرگرفته و ابعاد فرامنطقهای نیز یافته است و بیشتر صادرات جهانی هم در چنین قالبی صورت میگیرد. ایران از دهة 1380ش فعالسازی منطقهگرایی تجاری را آغاز کرده است، اما ماحصل این دو دهه تلاش، با طرفهای معدود و دامنة محدود موافقتنامههایی که بهاجرا درآمده است، اثرگذاری تجاری چندانی بههمراه نداشته و سهمی اندک در صادرات کشورمان ایفا کرده است. در این مقاله، با رویکرد تحلیل محتوای کیفی و بهرهگیری از نظرهای خبرگی، موانع منطقهگرایی تجاری در ایران در دو دستة کلی موانع خارجی و موانع داخلی شناسایی شده است. ارزیابی این موانع درخصوص موافقتنامة تجارت آزاد ایران با اتحادیة اوراسیا، با درنظرداشتن آنچه از اجرای موافقتنامة موقت فیمابین و روندهای آن استنباط میشود، نشانهای از غلبه بر هر دو مانع خارجی (محدودیتهای بینالمللی ایران در ایجاد فرصت) و داخلی (ضعفهای داخلی در بهرهگیری از فرصت) بهشمار میرود که ممکن است بهمنزلة نقطة عطف پس از دو دهه تجربة منطقهگرایی تجاری در ایران باشد. بهنظر میرسد مقارنت زمانی انعقاد این موافقتنامه با تنگناهای ناشی از تحریم دو طرف در این موفقیت مؤثر بوده است.
