فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حفاظت و شناسایی محوطه‌های باستانی با توجه به تهدیدات ناشی از شهرسازی، گسترش کشاورزی و توسعه زیرساخت‌ها اهمیت روزافزونی یافته است. کاوش‌های میدانی سنتی، اگرچه مؤثر، اما زمان‌بر و پرهزینه‌اند. مدل‌سازی پیش‌بینی فضایی با استفاده از عوامل محیطی و داده‌های مکان‌های شناخته‌شده، ابزاری کارآمد برای شناسایی مناطق با پتانسیل باستانی بالاست. این مطالعه به مقایسه دو روش مدل‌سازی پیش‌بینی، وزن‌های شواهد (WoE) و ماکزیمم آنتروپی (MaxEnt)، در شناسایی محوطه‌های باستانی در استان خراسان شمالی، ایران، می‌پردازد. این منطقه به دلیل کشف اخیر یک کاخ هخامنشی در نزدیکی آشخانه از اهمیت باستانی برخوردار است. در این پژوهش، داده‌های 980 محوطه باستانی به‌صورت تصادفی به مجموعه‌های آموزشی (70%) و اعتبارسنجی (30%) تقسیم شدند. شش متغیر محیطی شامل ارتفاع، شیب، فاصله از رودخانه‌ها، پوشش گیاهی، آبادی‌ها و زمین‌شناسی با رزولوشن 30 متر در محیط GIS پردازش شدند. مدل WoE با رویکرد بیزین و آزمون استقلال شرطی (کای‌اسکوئر) و مدل MaxEnt بدون نیاز به استقلال متغیرها اجرا شدند. نتایج نشان داد MaxEnt با نرخ موفقیت آموزشی 88.65% و اعتبارسنجی 88.20% نسبت به WoE (83.26% و 83.00%) عملکرد بهتری دارد. نزدیکی به آبادی‌ها و رودخانه‌ها مهم‌ترین عوامل پیش‌بینی کننده بودند. MaxEnt به دلیل انعطاف‌پذیری و عدم نیاز به استقلال متغیرها، برای محیط‌های پیچیده مناسب‌تر است، درحالی‌که WoE به دلیل سادگی برای پروژه‌های کوچک‌تر کارآمد است. پیشنهاد می‌شود در تحقیقات آتی از روش‌های ترکیبی و داده‌های با وضوح‌بالا برای بهبود دقت استفاده شود.