بررسی چندمعنایی پسوندهای شباهت بر اساس رویکرد ساختواژه‌ساختی در پیکره ناب

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استاد زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

3 دانشجوی دکتری زبانشناسی شناختی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22084/rjhll.2025.30695.2366
چکیده

چندمعنایی واژگانی یکی از مفاهیم بنیادین معنی‌شناسی شناختی است که در آن معانی گوناگون یک واژه، اعضای یک مقوله را شکل می‌دهند. این پژوهش با رویکرد معنی‌شناختی– شناختی، چندمعنایی سه پسوند اشتقاقی «ـفام»، «ـگون» و «ـوش» را به‌عنوان پسوندهای شباهت در زبان فارسی بررسی می‌کند. روش تحقیق توصیفی– تحلیلی و ماهیت آن کیفی است. داده‌ها از پیکره‌ی بزرگ ناب استخراج و با استفاده از لغت‌نامه دهخدا (۱۳۷۳)، فرهنگ معین (۱۳۸۱) و فرهنگ عمید (۱۳۸۹) تبیین شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد «ـگون» گستره‌ی وسیعی از کارکردهای چندمعنایی دارد و گاه با تغییر معنای ریشه، واژه‌ای مستقل می‌سازد. در مقابل، «ـفام» و «ـوش» با وجود تفاوت‌های معنایی، دارای معنای مرکزی مشترک «شباهت» هستند. تمایز اصلی این دو، در انتزاعی یا عینی بودن مفهوم شباهت‌یابی است. به‌طور کلی، هر سه پسوند، طیف متنوعی از معانی را گرد محور «مقوله شباهت» سازمان‌دهی می‌کنند.