فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارداویراف‌نامه از متون کلیدی دورۀ ساسانی است که در ظاهر، روایت یک سفر اخروی و مکاشفه دینی را بازگو می‌کند؛ اما در باطن بازتابی از نظم مطلوب اجتماعی، دینی و اخلاقی در گفتمان موبدان این عصر به شمار می‌رود. اهمیت این متن در آن است که کوششی در جهت تثبیت قرائتی خاص از دین مزدیسنی و مقابله با دگراندیشی‌های دینی و بحران مشروعیت مذهبی پس از حمله اسکندر را بازتاب می‌دهد. مسئله اصلی پژوهش، واکاوی ابعاد ایدئولوژیک و بازنمایی هویت دینی در این متن و نسبت آن با قدرت رسمی است. در این مقاله، با بهره‌گیری از روش تحلیلی ـ انتقادی آسین پالاسیوس و کوئنتین اسکینر و نیز چارچوب نظری کارل مانهایم، ارداویراف‌نامه در بستر تاریخی ـ اجتماعی مورد بررسی قرارداده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که این متن، با تأکید بر نهاد خانواده، اطاعت دینی، مرزگذاری میان نیک و دروند، و توصیف طبقه‌مند بهشت و جهنم، در پی تحکیم جایگاه جناحی از روحانیون است که با حاکمیت سیاسی همسو شده بودند. در عین حال، توجه به تفاوت اهداف دینی و کارکردهای سیاسی متن، به ما کمک می‌کند خوانشی متعادل‌تر از آن ارائه دهیم که به افراط در تفسیرهای سیاسی یا نادیده‌گرفتن کارکردهای دینی آن نیانجامد.