بررسی طرحوارههای جنسیتی قصاید خاقانی با رویکرد زبانشناسی شناختی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، رشتۀ زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.
doi
10.22084/rjhll.2025.30498.2358چکیده
مبحث آبایعلوی و امّهاتاربعه، ازجمله مفاهیم کانونی دستگاه گفتمانی قصاید خاقانی میباشد که از دریچۀ پژوهشهای زبانشناختی، بهمثابۀ مجرایی برای بازتولید باورها و چارچوبهای فکری– اعتقادی به خوانندگان اثر بهشمارمیآید. این پژوهش سعی دارد براساس حوزههای مبدأ و مقصد استعارۀ کوچش و کلیشههای جنسیتی جان استیونز و چارتریس-بلک، در 132 قصیدۀ خاقانی، نشان دهد که اگرچه زنان در متن حضور کمرنگی دارند؛ امّا ردپای اندیشههای زنانه در لایههای زیرین شعر بهوضوح دیدهمیشود. یافتههای پژوهش نشانمیدهد که کلیشههایجنسیتی آبایعلوی و عناصر اربعه در قصاید خاقانی، تقابلهای گفتمانی دوگانهای میان مفهوم استعاریِ مادر و پدر پدیدآوردهاست و بر طیفهایمعنایی دوگانهای چون «آسمان و زمین/ پدر و مادر / زن و مرد» با بار معنایی مثبت و منفی، دلالتدارد.
