تحلیل مفهوم رند در غزلیات حافظ بر اساس نظریۀ آمیختگی مفهومی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده‌ی علوم انسانی، دانشگاه بوعلی‌سینا همدان

doi
10.22084/rjhll.2024.28171.2283
چکیده

ساختار نظریۀ آمیختگی مفهومی بر این پایه استوار است که فرایندِ معناپردازی از ترکیب و آمیزش ساخت‌های مفهومی به دست می‌آید. در این فرایند فضاهای ذهنیِ درون‌داد شکل می‌گیرند، نگاشت بین فضاها رخ می‎دهد و در نتیجۀ فرافکنی گزینشی بین فضاها، یک فضای جدید به نام فضای آمیخته شکل می‎گیرد که حاصل آن چیزی فراتر از مجموع بخش‎های سازنده است. در این مقاله به بررسی فضاهای ذهنی مربوط به واژۀ رند در شعر حافظ پرداخته می‎شود. هدف اصلی این مقاله روشن نمودن این مسأله است که چگونه در شعر حافظ شخصیت رند با تمام ویژگی‌ها و صفات منفی که در جهان خارج دارد، تبدیل به یک شخصیت متعالی و انسان کاملی می‎شود که شایستگی ولایت و رهبری دارد. دست‌آوردهای پژوهش بیان‎گر این است که حافظ با استفاده از فضاهای ذهنی در مورد رند و آمیزش آن‌ها شخصیتی را خلق کرده است که با وجود داشتن صفات واقعی از یک رند، نمونۀ انسان متعالی و کامل است. حافظ با استفاده از فضاهای متفاوت، جهان ممکنی را ایجاد می‎کند که در این جهان اندیشه‎ای، خواننده درک و فهمی همسو با ذهنیات حافظ دارد و تضادهای موجود در مورد رند برای او قابل پذیرش خواهد بود.