رویکردی معنا بنیاد به ساختهای کنترلی در زبان فارسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای گروه زبان شناسی دانشگاه شیراز
2 استاد گروه زبان شناسی دانشگاه شیراز
doi
10.22084/rjhll.2022.26076.2210چکیده
پژوهش حاضر به مطالعه ساختهای کنترلی در زبان فارسی بر اساس دستور نقش و ارجاع میپردازد. در دستور مذکور ساختهای کنترلی بر اساس «نظریه کنترل اجباری» مورد بحث و بررسی قرار میگیرند. این نظریه دارای بنیانهای معناشناختی است و به طور خاص پدیده کنترل را بر اساس روابط معنایی موضوعها و نیز نوع محمول کنترلی مورد ارزیابی قرار میدهد. هدف اصلی جستار حاضر بررسی نحوی و معنایی ساختهای کنترلی و نیز تعامل نحو-معنا در این ساختها است. همسو با هدف مذکور، در بعد معنایی نخست به دستهبندی انواع محمولهای کنترلی بر اساس «روابط معنایی میانبندی» پرداخته و آنها را در سه دسته محمولهای روان-کنش، سببی و امری/ اجازهای قرار دادیم. در بعد نحوی نیز انواع روابط الحاق و پیوند را در ساختهای کنترلی مورد بررسی قرار دادیم. یافتهها حاکی از آن است که ساختهای کنترلی در زبان فارسی در بعد نحوی در الحاق قرار دارند، به گونهای که محمول کنترلی به عنوان مرکز اصلی و محمول مصدری/ التزامی به عنوان مرکز وابسته عمل میکنند. هر دو مرکز نیز دارای عملگر مشترک وجهیت هستند و در نتیجه پیوند آنها از نوع هموابستگی است. همچنین یافتهها موید آن هستند که دادههای زبان فارسی منطبق بر پیشبینیهای مطرح شده در نظریه کنترل اجباری میباشند و در نتیجه میتوان بر کفایت تبیینی نظریه مذکور صحه گذاشت. گفتنی است دادههای پژوهش حاضر برگرفته از پیکره همشهری 2 میباشند.
