تعیین شاخصه های فیزیکوشیمیایی ماگما، جایگاه زمین‌ ساختی و توان کانه زایی توده گابرویی چشمه قصابان همدان

نویسندگان

1 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

3 دکتری، بخش زمین‌ شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.22067/econg.2025.1152
چکیده

شرایط تشکیل و کانه ­زایی توده گابرویی چشمه قصابان همدان با استفاده از مطالعه شیمی‌کانی ­های بیوتیت وکلینوپیروکسن مورد بررسی قرار‌گرفته است. از نظر سنگ‌نگاری، کانی های بیوتیت، پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن مهم ­ترین کانی­ های تشکیل‌دهنده سنگ هستند و آمفیبول، کلریت، مسکویت، زیرکن و سریسیت  به صورت فرعی در مقاطع میکروسکوپی قابل مشاهده است. ترکیب شیمیایی بیشتر بیوتیت­ های مورد بررسی در محدوده همزیست با مسکویت در سنگ ­های آذرین کالک‌آلکالن واقع‌شده است و در محدوده بیوتیت­ های منیزیم ­دار و اولیه قرار می ­گیرند. خاستگاه زمین‌ساختی سنگ های ناحیه بررسی شده مرتبط با کمان ماگمایی است. کلینوپیروکسن ­های مورد بررسی نیز از نوع دیوپسید بوده و در محدود Quad  قرار می ­گیرند. بر اساس بررسی ­های زمین‌دما‌– فشارسنجی می ­توان گفت که گابروی مد نظر در دمایی بالغ بر 691 درجه سانتی‌گراد و فشاری حدود 7/0 مگا پاسکال تشکیل‌شده است. به علت پایین‌‌بودن نسبت SiO2/Al2O3، این سنگ ­ها ساب‌آلکالن بوده و به دلیل کم‌بودن میزان TiO2‌، ماگمای تشکیل‌دهنده سنگ در محدوده سری کالک‌آلکالن است. توده مد نظر در محدوده کوه‌زایی قرار‌گرفته و ماهیت ماگما از نوع کالک‌آلکالن است. با توجه به اهمیت هالوژن ­ها و نقش اساسی آنها در انتقال مواد معدنی و فلزها، بررسی شیمی آنها در بیوتیت نشان می­ دهد که به علت کمبود میزان کلر و فلوئور و بالا بودن میزان AlT در این توده ­ها کانه ­زایی رخ‌نداده است. این عوامل از مهم ­ترین دلایل عدم باروری در گابروهای چشمه قصابان همدان است.