کاربرد شیمی مگنتیت- تیتانومگنتیت در درک فرایندهای کانه ساز: بررسی موردی سامانه کانی‌ سازی مس مأمونیه، کمربند ماگمایی ارومیه- دختر

نویسندگان

1 استاد، دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد، گروه علوم زمین، دانشگاه نیوبرانزویک، فردریکتون، کانادا

3 دکتری ، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران

4 استاد، دپارتمان تحقیقات لیتوسفر، دانشکده علوم زمین، جغرافیا و نجوم، دانشگاه وین، وین، اتریش

5 دکتری، دپارتمان تحقیقات لیتوسفر، دانشکده علوم زمین، جغرافیا و نجوم، دانشگاه وین، وین، اتریش

doi
10.22067/econg.2025.1125
چکیده

کانی‌سازی مس اپی‌ترمال در منطقه مأمونیه به صورت رگه/ رگچه‌های سیلیسی- سولفیدی- اکسیدی رخ‌داده است که توسط توده ­های نفوذی مونزونیتی، گابرویی و سنگ­ های آتشفشانی با ترکیب آندزیتی میزبانی می‌شود. مگنتیت و تیتانومگنتیت از مهم‌ترین کانه‌های اکسیدی هیپوژن در این منطقه هستند که در توده‌های نفوذی به صورت تیتانومگنتیت و در رگه‌های سیلیسی اغلب به صورت مگنتیت حضور دارند. ترکیب شیمیایی آنها در سامانهFeO-Fe2O3-TiO2  نشان‌دهنده تمایل به سمت وستیت (FeO) است. محتوای افزایشی Al2O3  و TiO2 در مگنتیت‌های رگه‌های سیلیسی نسبت به توده مونزونیتی از ویژگی‌های مگنتیت‌های گرمابی است. کاهش محتوای Cr2O3 و V2O3 در مگنتیت‌های تعادل مجدد یافته رگه‌های سیلیسی بیانگر تشکیل آنها در فوگاسیته اکسیژن بالاتری نسبت به تیتانومگنتیت‌های ماگمایی مونزونیتی است. نمودار Al+Mn در برابر Ti+V نشان می‌دهد که تیتانومگنتیت‌های توده نفوذی در دمای بالای 500 درجه و مگنتیت‌های رگه‌های سیلیسی در دمای 200 تا300 درجه سانتی‌گراد تشکیل شده‌اند. کاهش دمای سامانه تحت‌تأثیر اختلاط سیالات سرد حین نفوذ سیالات گرمابی به نهشته‌شدن مگنتیت همراه رگه ­های سیلیسی در دمایی پایین­تر منجر‌شده است. نمودار Ti در برابر Mg+Al+Si  نشان‌دهنده تبلور تیتانومگنتیت‌های ماگمایی در شرایط عدم واکنش گسترده سیال گرمابی و سنگ دیواره است. افزایش فوگاسیته اکسیژن از ماگمای والد به سمت رگه‌های کانی‌سازی مشاهده می‌شود و مگنتیت‌های توده نفوذی در دمای بالا و ƒO2 پایین­تری تشکیل شده ­اند.