فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کانسار مس- مولیبدن دوگان در جنوب شاهرود و در کمربند ماگمایی شمال ایران مرکزی واقع‌شده است. در این منطقه، توده­ای نیمه عمیق با ترکیب میکرودیوریتی به درون سنگ‌های آتشفشانی ائوسن تزریق و موجب کانه­ زایی شده است. کانه ­زایی به صورت رگه- رگچه ­ای و دانه پراکنده بوده و از لحاظ کانی‌شناسی، کانسنگ از کانی‌های اولیه پیریت، کالکوپیریت، بورنیت، مولیبدنیت و کانی‌های ثانویه مانند کالکوسیت، اکسید- هیدروکسیدهای آهن و مالاکیت تشکیل‌شده است. پهنه ­بندی دگرسانی در کانسار دوگان به صورت حلقوی و هم‌مرکز بوده و از پتاسیک در بخش مرکزی تا دگرسانی فیلیک و سپس دگرسانی­ پروپیلیتی در حواشی سامانه تغییر می­ کند. دگرسانی آرژیلیک در بخش‌های بالایی و سطحی پهنه فیلیک مشاهده می ­شود. بر اساس بررسی میان‌بارهای سیال، سیالات مولد دگرسانی پتاسیک غنی از مایع و مقدار اندکی بخار (L+V) بوده؛ درجه حرارت بالا (398 تا 513 درجه سانتی­ گراد) و شوری زیاد (بیش از 50 درصد وزنی NaCl) دارند. احتمالاً این سیالات دارای منشأ ماگمایی بوده و عامل ایجاد رگه ­های V1 و V2 بوده­اند. دگرسانی فیلیک (رگه های V3) بر اثر فعالیت سیالات اغلب جوی حاوی فازهای بخار + مایع (V+L) با درجه حرارت کمتر (210 تا 360 درجه سانتی­ گراد) و شوری کمتر از 10 درصد وزنی NaCl ایجاد شده است. از نظر زمین‌شیمی، نمونه­ های آذرین مورد بررسی در قلمرو ماگماهای کالک ­آلکالن حاشیه فعال قاره ­ای قرار‌گرفته ‌اند و ماهیت آداکیتی دارند. ماهیت نیمه عمیق سنگ‌های میزبان (میکرودیوریت) و تشکیل آنها در کمان ماگمایی، حضور دگرسانی پتاسیک در بررسی‌های سطحی و عمقی، شوری و دمای بالای سیالات گرمابی، نوع رخداد کانه ­زایی (پراکنده و رگه- رگچ ه­ای)، پتانسیل بالای مس و مولیبدن و پهنه ­بندی دگرسانی‌های موجود همگی بیانگر رخداد یک سامانه پورفیری است. به طورکلی، محدوده معدنی دوگان از نظر محیط زمین‌ساختی تشکیل، جنس سنگ میزبان، بافت و ساخت، کانی‌شناسی و پهنه ­بندی دگرسانی شباهت‌های زیادی با کانسارهای مس- مولیبدن پورفیری نشان می‌دهد.