شواهد پتروژنتیک در ژئودینامیک و جای‌ گیری توده‌ های نفوذی نوردوز در پهنه ساختاری البرز‌– آذربایجان

نویسندگان

1 دانشیار، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم‌ زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 دانشیار، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 کارشناسی ارشد، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

4 کارشناسی ارشد، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

5 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22067/econg.2024.1113
چکیده

مجموعه نفوذی نوردوز به سن الیگوسن، در شرق سیه‌رود از توابع استان آذربایجان شرقی و در پهنه ساختاری البرز -آذربایجان رخنمون دارند. بر اساس بررسی‌های میدانی، سنگ‌نگاری و زمین‌شیمیایی، ترکیب سنگ‌شناسی منطقه شامل توده‌های نفوذی گابرودیوریت، مونزودیوریت، مونزونیت، تونالیت، گرانودیوریت و گرانیت با سرشت کالک‌آلکالن تا کالک‌آلکالن پتاسیم بالا و شوشونیتی است. زمین‌شیمیایی عناصر اصلی بیانگر ویژگی‌های متاآلومین بوده و از گرانیتوئیدهای نوع I هستند. بررسی‌های زمین‌شیمیایی نظیر غنی‌شدگی عناصر LREE در مقایسه با HREE، آنومالی مثبت Pb، تهی‌شدگی عناصر Nb و Ti، در تعیین موقعیت زمین‌ساختی نشان‌دهنده وابستگی ماگماهای اولیه این سنگ‌ها به حاشیه فعال قاره‌ای است. بافت‌های عدم تعادل مانند بافت غربالی و منطقه‌بندی شیمیایی در پلاژیوکلاز در سنگ‌های مورد بررسی را می‌توان به تحولات ماگمای در حال تفریق بلوری در حجره‌های ماگمایی متعدد و اختلاط بین آنها نسبت‌داد. داده‌های زمین‌شیمی ایزوتوپی سامانه پتروژنتیک ماگمای منطقه از روند سامانه بسته پیروی کرده و تفریق بلوری را به عنوان فرایند اصلی تکوین سنگ‌های نفوذی منطقه نشان می‌دهد. طبق نتایج ایزوتوپی Sr-Nd-Pb می‌توان ترکیبی از DMM و EMII را به عنوان منابع اصلی برای ماگماهای منطقه معرفی‌کرد. این رفتار را می‌توان با آلایش حجم‌های عظیم ماگمای مشتق از گوشته لیتوسفری تهی شده زیرین پشته میان اقیانوسی با رسوب‌های پوسته‌ای غنی از عناصر LILE و Sr رادیوژنیک رسوب‌های تخریبی در طی فرورانش پوسته اقیانوسی و متاسوماتیسم گوه گوشته‌‌ای بالایی توضیح‌داد. این توده در یک رژیم زمین‌ساختی همراه با کشش یا نازک‌شدگی لیتوسفر در اثر بالازدگی گوشه در ائوسن- الیگوسن در فلات ماگمایی آذربایجان جای گرفته‌اند.