ساخت معنا در اسم‌های مرکب زبان فارسی به‌عنوان آمیزه‌های مفهومی

نویسندگان

1 دکترای زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان

2 استادیار زبان‌شناسی همگانی دانشگاه اصفهان

doi
10.22084/rjhll.2020.22599.2071
چکیده

نظر به‌ آن‌که واژه‌های مرکب کل‌های‌ معنایی‌ای را تشکیل می‌دهند که الزاماً حاصل جمع معنای اجزا نیست، پژوهش حاضر می‌کوشد درچارچوب نظریه آمیختگی مفهومی (۲۰۰۲) فرایند ساخت معنا و تفاوت‌های آن را در اسم‌های مرکب درون‌مرکز، برون‌مرکز، متوازن و بدل زبان فارسی بررسی نماید. به‌این‌ منظور اسم‌های مرکب اسم- اسم از فرهنگ سخن (۱۳۸۱) استخراج شدند و صد نمونه از آنها به‌طور تصادفی تحلیل گردید. نتایج نشان می‌دهد مرکب‌های درون‌مرکز غیراستعاری/ غیرمجازی و مرکب‌های درون‌مرکز دارای توصیف‌کننده استعاری یا مجازی، به‌ترتیب شبکه ساده و تک‌ساحتی را برمی‌انگیزانند. در مقابل مرکب‌های برون‌مرکز ممکن است شبکه تک‌ساحتی، دوساحتی یا آمیخته‌های چندگانه را فعال کنند. به ‌این ‌ترتیب ‌که برون‌مرکزهای دارای هسته استعاری یا مجازی شبکه تک‌ساحتی را برمی‌انگیزانند؛ برون‌مرکز‌های دارای دو جزء استعاری و/ یا مجازی شبکه دوساحتی را فعال می‌سازند و برون‌مرکزهایی که یک کل استعاری یا مجازی را تشکیل می‌دهند، آمیخته‌های چندگانه را برانگیخته می‌کنند. مرکب‌های متوازن و بدل نیز به یک شکل شبکه‌ آینه‌ای را برمی‌انگیزانند؛ هرچند معنایی که در فضای آمیخته آنها شکل می‌گیرد، تاحدی متفاوت است.