فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با استفاده از یک پیکرة زبانی نسبتاً وسیع به بررسی توزیع و فراوانی ساخت‌های هجایی و همچنین فراوانی وقوع واکه‌ها در این ساخت‌ها می‌پردازد تا از این طریق گرایش‌های بی‌نشان واجی از حیث ساخت هجا و عنصر مرکزی هجا در نظام آوایی زبان ترکی را مشخص سازد. نتایج تحلیل‌های آماری از فراوانی وقوع واژه‌ها در هر یک از ساخت‌های هجایی نشان داد از میان سه ساخت‌ یک‌هجایی، ساخت هجایی cvc، از میان ۹ ساخت دوهجایی، ترکیب هجایی cv.cvc، از میان ۱۰ ساخت سه‌هجایی، ترکیب هجایی cv.cv.cvc و از میان ۷ ساخت چهارهجایی‌ ترکیب cv.cv.cv.cvc بیشترین فراوانی وقوع را دارند. محاسبة فراوانی ساخت‌های هجایی cv، cvc و cvcc صرف نظر از نوع واژه (از حیث تعداد هجاهای سازنده) از روی نسبت هنجارشده هجاها حاکی از آن بود که فراوانی ساخت هجایی cv در مقایسه با cvc و cvcc بیشتر است و در نتیجه این ساخت هجایی از دیگر انواع ساخت‌های هجایی بی‌نشان‌تر است که این امر کاملاً تأییدکنندة نظام سلسله ‌مراتب نشانداری ساخت‌های هجایی در نظریة زبانی است. از سوی دیگر، بررسی فراوانی وقوع واکه‌ها در هر یک از ساخت‌های هجایی نشان داد که توزیع واکه‌ها برای واکه‌های افتاده /ɑ و ӕ/ بیشینه و واکه‌های نیمه‌افراشته //e، /o/ و /ø/ کمینه است و واکه‌های افراشته /u/، /y/، /i/ و /ɯ/ فراوانی کمتر از واکه‌های افتاده و بیشتر از واکه‌های نیمه‌افراشته دارند که این یافتۀ آماری به‌طور کامل تأییدکنندة نظام سلسله‌ مراتبی محدودیت‌های نشانداری واکه‌ها برحسب ارتفاع زبان نیست. طبق نظام سلسله ‌مراتبی نشا‌نداری برحسب ارتفاع زبان در واج‌شناسی جهانی، افراشتگی زبان در تولید واکه‌ها یک ویژگی بی‌نشان است. یعنی اگر در زبانی واکه‌های افتاده یا نیمه‌افراشته وجود داشته باشند، واکه‌های افراشته نیز به‌طور حتم در واجگان این زبان‌ها مشاهده می‌شود. اگر در زبانی واکه‌های نیمه‌افراشته وجود داشته باشند، واکه‌های افتاده نیز در نظام واکه‌ای این زبان‌ها وجود دارد.