زمین‌ شیمی سنگ کل و شیمی‌ بلور آپاتیت در دنباله های نفوذی ناحیه قینرجه- انگوران (غرب زنجان): رویکردی برای شناسایی گرانیتوئیدهای مولد اسکارن و تحولات ماگمایی- فلززایی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

3 دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22067/econg.2024.1107
چکیده

ناحیه قینرجه- انگوران در محل تلاقی پهنه‌های ساختاری ارومیه- دختر و سنندج- سیرجان، در شمال ­غرب ایران جای دارد. در این ناحیه دنباله­ های نفوذی با سن تریاس میانی- ژوراسیک بالایی شامل توده کوارتزدیوریت قراول­خانه، واحد گرانیت پورفیری کوه بلقیس و توده گرانودیوریتی قینرجه رخنمون دارند. این پژوهش به واکاوی داده‌های زمین‌شیمی سنگ ­کل و شیمی‌بلور آپاتیت در دنباله ­های نفوذی یادشده برای دستیابی به تحولات زمین‌شیمیایی- فلززایی ماگما و مقایسه شاخص های باروری توسط درون ­یابی عناصر کمیاب می ­پردازد. توده ­های مورد بررسی با دمای همگنی زیرکن (TZr) کمتر از 900 درجه سانتی‌گراد و ماهیت متاآلومین تا کمی پرآلومین (A/CNK = 0.5-1.2) متعلق به سری کالک­آلکالن هستند که شواهد گرانیتوئیدهای نوع­ I (Na2O/K2O = 0.8-2.0) محیط ­های فرورانش (غنی ­شدگی LILE نسبت به HFSE همراه بی­ هنجاری­های P، Nb و Ti) را نشان می­ دهند. تمرکز ΣREE نسبت LREE/HREE و محتوای LILE (شامل مجموع عناصر Rb، Ba، Th، U، K و Pb) در گرانودیوریت­ های قینرجه به­ طور متوسط دو برابر توده­ های دیگر تعیین‌شده است که جای‌گیری در عمق 20 تا 30 کیلومتری پوسته (Sr/Y = 10-20) نسبت Rb/Sr سنگ­ کل کمتر از 4/0 و محتوایFeO  حدود wt.% 4، ویژگی اسکارن ­های آهن ­دار را نشان می ­دهد. طبق شواهد ریزکاوالکترونی، آپاتیت ­های کوارتزدیوریت قراول­ خانه با تمرکز بالای فلوئور (F = 2.2-2.7 wt.%) به ­طور مستقیم از ماگمای نخستین و آپاتیت ­های گرانیت پورفیری کوه بلقیس با تغییرات بالای کلر (Cl = 0.52-0.65 wt.%) در نتیجه تبادلات وسیع سیال- سنگ میان توده گرانیت پورفیری و سیال گرمابی شکل گرفته ­اند. در مجموع، توده گرانودیوریتی قینرجه و پس از آن کوارتزدیوریت قراول ­خانه بیشترین شباهت را با الگوی پتروژنز- فلززایی توده ­های مولد ذخایر اسکارن آهن نشان می ­دهند.