فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان موجودی زنده است و سعی می­ کند از امکانات خود به شکلی پویا بهره ببرد. از همین ­رو واژگان را عناصری ایستا نمی­ داند، بلکه ممکن است به هنگام نیاز آنها را برای اهداف خود تغییر دهد. «دستوری­ شدگی» یکی از این نوع ابزارهای زبان است. وقتی یک واژۀ آزاد، دستوری می ­شود، به این معناست که می ­تواند نقشی دستوری نیز داشته باشد. اگر این فرایند ادامه یابد جزء دستوری، دستوری ­تر می ­شود. در این مقاله به فرایند دستوری ­شدگی «مر» پرداخته می ­شود. از دورانی که «مر» واژه­ای آزاد بوده اطلاعات چندانی در دست نیست. برای انجام این پژوهش در پیکره­ای شامل 70 عنوان کتاب در 127 مجلد که متعلق به بازۀ زمانی قرن چهارم تا چهاردهم هجری است، وجود «مر» و «مر ...را» بررسی گردید. بررسی این پیکره نشان می­ دهد این واژه، به ­ویژه در سه قرن چهارم و پنجم و ششم به دو صورت تکواژ «مر» و پیرااضافۀ «مر ... را» کاربرد داشته است. هر دو کاربرد نشانگر چندین نقش معنایی است و از آنجا که با تکواژ «را» پیوند دارند، این نقش ­های معنایی زیرمجموعه‌ای از نقش ­های معنایی «را» نیز هستند. همۀ این نقش ­ها مورد بررسی قرار گرفته و بسامد آنها به‌دست آمده است و سیر دستوری ­شدگی آن بررسی شده است. در پایان خواهیم دید حاصل این دستوری ­شدگی امروزه تنها در واژۀ «مرا» مشاهده می ­شود.