فرایند حالت‌بخشی و رابطه آن با سازه‌فرمانی در اشتقاق جملات زبان فارسی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه علامه طباطبایی

2 دکترای زبانشناسی علامه طباطبایی

doi
10.22084/rjhll.2018.14849.1762
چکیده

علت مطرح‌شدن اصل فرافکن گسترده، وجود ساخت­ هایی در زبان انگلیسی بود که فاعل اشباعی آشکار از غیردستوری بودن آنها جلوگیری می ­کرد. اما، داده­ های زبان فارسی نشان می ­دهد که فاعل اشباعی آشکار در این زبان وجود ندارد. از این­ رو، برخلاف دیدگاهی که معتقد است در ساخت ­های ارتقایی زبان فارسی، فاعل اشباعی آشکار وجود دارد، پیشنهاد شد که افعال این ساخت ­ها با مشخصه ­های شخص و شمار ارزش­گذاری ­شده به اشتقاق راه می یابند. بنابراین، مفهوم اصل فرافکن گسترده و قوی بودن این مشخصه در زبان فارسی و زبان انگلیسی متفاوت است. علاوه بر این، برخی از زبان­شناسان مانند انوشه (1378) معتقدند که اصل فرافکن گسترده در زبان فارسی همانند زبان انگلیسی عامل برکشیده شدن فاعل از درون گروه فعلی به مشخص­گر گروه زمان است. اما شواهدی که وی ارائه می­ کند، تنها خروج فاعل از درون گروه فعلی و ارتقا آن به مشخص­گر گروه زمان در جملات بی­نشان زبان فارسی را نشان می ­دهد. در همین راستا، بر اساس تحلیل ردفورد (2009) پیشنهاد شد که عامل برکشیده شدن فاعل در زبان فارسی مشخصه حالت است. از این­ رو، با حرکت فاعل به مشخص­گر گروه زمان از هسته گروه متمم­ ساز که بر آن سازه­ فرمانی می­کند، حالت خود را دریافت کرده و همچنین، اصل فرافکن گسترده نیز احراز می­ شود. برونداد استفاده از این سازو­کار در اشتقاق، یک دستی و تعمیم در حالت ­بخشی است.