روابط ژئوپلیتیکی کشورهای حوضۀ آبریز ارس و اثرات هیدروپلیتیک
نویسندگان
1 دانشجوی دکترا ، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران. جمهوری اسلامی ایران
2 دانشیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، جمهوری اسلامی ایران
doi
10.22034/ca.2025.729390چکیده
رود ارس یکی از عمده منابع آب مشترک ورودی به ایران است که در بستر زمان و در نتیجه مناسبات و روابط ژئوپلیتیکی کشورهای ساحلی این حوضۀ آبریز، وضعیّت هیدروپلیتیکی ویژهای را تجربه کرده است. از اینرو، پژوهش حاضر بهدنبال تحلیل تأثیر الگوی روابط ژئوپلیتیکی بین کشورهای حوضۀ آبریز ارس بر وضعیّت هیدروپلیتیک آن با تأکید بر مؤلفه کیفیّت آب و آلودگیهای زیستمحیطی است. برای نیل به هدف مذکور از روش توصیفی ـ تحلیلی و از منابع کتابخانهای، مقالات و پایگاههای اینترنتی معتبر و نتایج پژوهشهای مرتبط با کیفیت آب رودخانه ارس استفاده شده است. مطابق یافتههای پژوهش، ارمنستان عمدهترین آلودهکننده رود ارس شناخته میشود که از طریق فاضلابهای صنعتی و فلزات سنگین باعث آلودگی رود ارس و کاهش کیفیّت آب آن میشود. اما صفبندیهای ژئوپلیتیکی متضاد بین کشورهای حوضۀ آبریز رود ارس و بهتبع آن الگوی روابط ژئوپلیتیکی تعاملی ایران و ارمنستان و قرارگیری دو کشور در یکی از طرفین صفبندیهای ژئوپلیتیکی منطقهای در کنار موقعیّت بالادستی و هیدروپاور ارمنستان باعث شده است تا این کشور در زمینۀ اقدامات کنترلی و جلوگیری از ورود آلایندهها به رود ارس، واکنشهای مثبتی نداشته و کاهش کیفیّت آب و آلودگیهای زیستمحیطی آن تداوم داشته باشد. بر این اساس، ایجاد یک ساختار قانونی در مجامع بینالمللی و تشکیل یک سازمان آبپایه با هدف اجماع-سازی، نظارت و کنترل بر وجوه بحرانزایی این حوضۀ مشترک بهویژه از منظر آلودگیهای زیستمحیطی ضروری است.
