کانی زایی REE-Y-Ti-Th در دگرنهادی های آلبیت دار و ریولیت های دگرنهادی میزبان کانسار مگنتیت- آپاتیت چغارت، ایران مرکزی: تأثیرات متقابل شورابه های تبخیری، سیالات گرمابی- ماگمایی
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد، شرکت سنگ آهن مرکزی ایران، بافق، یزد، ایران
2 دانشجوی دکتری، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران؛ مرکز تحقیقات و فرآوری مواد معدنی ایران، تهران، ایران
doi
10.22067/econg.2023.80748.1066چکیده
بررسیهای ماکروسکوپی، میکروسکوپی و زمینشیمیایی انجامشده بر روی دگرنهادیهای آلبیتدار و ریولیتهای دگرنهادی میزبان کانسار مگنتیت- آپاتیت چغارت بیانگر سه نسل آلبیت، همراه با غلظت متفاوت REE-Y-Ti-Th، در پاسخ به کاهش فشار و دما و تغییرات احتمالی در شیمی سیالات و نسبت سیال به سنگ است. بررسیهای زمینشیمیایی نشان میدهد در سیالات با محتوای پایین Ca/Na کانیزاییهای REE و Th دارای مقادیر ناچیز است (آلبیت های سفید نسل اول). در سیالات با نسبت متوسط Ca/Na کانیزایی REE (REE>TH) رخ می دهد (آلبیت های صورتی)؛ در حالیکه در سیالات با نسبت بالای Ca/Na کانیزایی Th (Th>REE) رخ می دهد (آلبیت های قرمز گوشتی). بررسیهای ایزوتوپهای پایدار اکسیژن-کربن بر روی کلسیتهای همیافت با آلبیتها نشاندهنده کانیزایی REE-Y-Ti-Th تحتتأثیر سیالات گرمابی دما بالاست. از طرفی بررسی های ایزوتوپهای پایدار O-H در آپاتیتهای نسل اول کانسار چغارت و ایزوتوپ پایدار گوگرد در کانسارهای ناحیه بافق بیانگر نقش شورابههای تبخیری و برهمکنش سیال و سنگ در کانی زایی است. وجود کلسیت، تیتانیت، همراه با آمفیبول های کلسیک و کلینوپیروکسن و ادخال های کلسیم در ساختار توریت و همچنین محتوای کلسیم در توریتها بیانگر تهنشست توریت از سیالات حاوی Ca2+ و CO32- تحتتأثیر اکتیویته پایین کلر است. بنابراین حضور کلسیت همراه با توریت و تیتانیت در زونهای کانی زایی REE-Y-Ti-Th نشان می دهد کمپلکس های کربناته مهم ترین کمپلکس ها در سیالات آلکالن هستند. از طرفی افزایش pH در نتیجه آزاد شدن CO2از سیالات گرمابی سبب افزایش محتوای سیلیس در سیال به صورت اسید سیلیسیک می شود و در نتیجه، Th به صورت سیلیکات توریم نهشته می شود. بنابر شواهد موجود، منشأ سیالات دگرنهادی به طور عمده از نوع شورابه های تبخیری با مقادیر اندکی از سیالات با منشأ ماگمایی است و کانی زایی در اثر برهمکنش سیالات ماگمایی و گرمابی حاصل از تودههای نفوذی با شورابه های تبخیری مشتق شده از توالی های اواخر نئوپروتروزوئیک-کامبرین زیرین است.