فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش سازمان‌های مجازی و نفوذ روزافزون هوش مصنوعی در فرآیندهای تصمیم‌گیری، چالش‌های بنیادینی را در حوزه حکمرانی سازمانی ایجاد کرده است. مهم‌ترین چالش این پژوهش، ابهام در نحوه تنظیم‌گری و هماهنگی میان کنشگران انسانی و عامل‌های هوشمند است؛ به‌گونه‌ای که مرز میان تصمیم‌گیری انسانی و الگوریتمی در حال محو شدن بوده و مسائل مربوط به مسئولیت‌پذیری، شفافیت، اعتماد و عدالت الگوریتمی به چالش‌های اصلی حکمرانی تبدیل شده‌اند. همچنین پیچیدگی تعاملات داده‌محور، وابستگی به زیرساخت‌های فناورانه و نبود چارچوب‌های جامع حکمرانی در سازمان‌های مجازی، ضرورت بازتعریف الگوهای سنتی مدیریت را برجسته ساخته است. هدف این پژوهش، تبیین الگوی حکمرانی هم‌زیست انسان و هوش مصنوعی در سازمان‌های مجازی با رویکردی میان‌رشته‌ای و داده‌بنیاد است. این مطالعه در پی ارائه چارچوبی مفهومی برای درک سازوکارهای تعامل انسان و ماشین، شناسایی مؤلفه‌های کلیدی حکمرانی و تبیین روابط میان ابعاد فناورانه، انسانی، نهادی و رفتاری است. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد کیفی و نظریه داده‌بنیاد است. داده‌ها از طریق 20 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه‌های مدیریت، هوش مصنوعی و حکمرانی دیجیتال گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام گرفت که منجر به استخراج 108 کد باز، 36 مقوله فرعی و 12 مقوله اصلی شد. یافته‌ها نشان داد حکمرانی هم‌زیست انسان و هوش مصنوعی حاصل تعامل شرایط علّی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردی و پیامدی است. نتایج بیانگر آن است که موفقیت سازمان‌های مجازی وابسته به هم‌راستایی زیرساخت‌های فناورانه، فرهنگ داده‌محور، سازوکارهای اعتماد و راهبردهای مدیریت ریسک الگوریتمی است. همچنین این حکمرانی موجب ارتقای کارایی، افزایش چابکی و خلق ارزش پایدار در سازمان‌های مجازی می‌شود.