ماگماتیسم آداکیتی، پنجره ای بر تحولات زمین‌ ساختی و کانی سازی در شرق ایران

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مهندسی نفت و زمین‌شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران

doi
10.22067/econg.2023.80308.1062
چکیده

در این پژوهش، داده‌های زمین‌شیمیایی 314 نمونه از سنگ‌های آتشفشانی و نفوذی با ماهیت آداکیتی یا شبه آداکیت گزارش‌شده از شرق ایران مورد بررسی قرار‌گرفته است، این سنگ ­ها اغلب با محتوای Sr بیشتر از 400 گرم در تن و Y کمتر از 18 گرم در تن شناخته می­ شوند. با مقایسه و تجزیه و تحلیل ویژگی‌های این آداکیت‌ها، مشخص می‌شود که: 1) سنگ‌های آداکیتی شرق ایران اغلب از نوع آداکیت­ های سیلیس بالا هستند. 2) سنگ‌های آداکیتی سیلیس بالا در شمال‌شرق ایران در مقایسه با سایر آداکیت‌های شرق ایران، دارای محتوای MgO، Th، Th/Ce کمتر و Cr، Ni و SiO2 نسبتاً بالاتری هستند که بیانگر ارتباط آنها با زون فرورانش و ذوب پوسته اقیانوسی است؛ در حالی­ که سنگ‌های آداکیتی جنوب‌شرق ایران با محتوای SiO2 کمتر و MgO، Sr و Th/Ce بیشتر در محدوده آداکیت ­های پس از برخورد قرار می‌گیرند که اغلب از ذوب پوسته زیرین ضخیم ­شده، ایجاد شده‌اند. 3) اغلب آداکیت­ ها در بخش­ های مرکزی (شرق ایران) از ذوب پوسته زیرین ضخیم ­شده پس از برخورد، از یک منبع گارنت آمفیبولیت شکل گرفته ­اند و نسبت­ های Sr/Nb، Ba/Nb و La/Nb آداکیت ­ها در این بخش به سمت شمال‌شرق کاهش می ­یابد. 4) داده ­های مورد بررسی و نتایج ارائه‌شده در این پژوهش نشان می ­دهد که آداکیت­ های شرق ایران دارای ویژگی‌های همراهی با کانه­ زایی و اغلب توانایی لازم را برای نقش‌آفرینی در تشکیل ذخایر ارزشمند دارند.