ضریب توزیع عناصر نادر خاکی، ایتریم، توریم، اورانیم، نیوبیم و تانتالیم زیرکن/ سنگ در گرانیتوئیدهای سرنوسر، سرخر و برمانی: کاربرد در تعیین منشأ ماگما و اکتشافات معدنی

نویسندگان

1 استاد، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد، گروه محیط زیست و تنوع زیستی، دانشکده زمین‌شناسی، دانشگاه سالزبورگ، اتریش

3 دانشیار، گروه ژئوشیمی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

doi
10.22067/econg.2023.79851.1059
چکیده

در این پژوهش، برای کمک به درک زمین‌شیمی عناصر کمیاب  زیرکن محتوای عناصر خاکی کمیاب، ایتریم، توریم، اورانیم، نیوبیم و تانتالیم در بلورهای زیرکن دو توده گرانیتوئیدی سرنوسر و سرخر و برمانی در ناحیه معدنی سنگان با استفاده از فناوری طیف سنجی جرمی پلاسمای جفتیده القایی فرساب لیزری با هدف تعیین منشأ و بارور بودن ماگماتیسم منطقه مورد بررسی قرار‌گرفته است. با استفاده از ضریب توزیع زیرکن/ سنگ کل عناصر نادر خاکی، ایتریم، توریم، اورانیم، نیوبیم و تانتالیم مشخص‌شد که الگوهای عناصر کمیاب در بلورهای زیرکن گرانیتوئیدهای سرنوسر وسرخر و برمانی در لحظه تبلور توسط ترکیب مذاب کنترل می‌شوند. ماگماتیسم سرنوسر نسبت به ماگماتیسم سرخر و برمانی دارای دمای تشکیل بالاتر (736 تا 915 درجه سانتی‌گراد)، ضریب توزیع زیرکن/ سنگ عناصر نادر خاکی، ایتریم و توریم بیشتر بوده (تا مقادیر 2770 برای عنصر زیرکنیم) و در شرایط اکسیدان بالاتری (△FMQ در محدوده بین 06/0- تا 01/17) تشکیل‌شده است. نتایج این بررسی نشان‌داد که ماگماهای اکسید شده و نوع I در محیط­های زمین‌ساختی مرتبط با فرورانش برای کانی‌سازی پورفیری و اسکارن مطلوب­ تر هستند.