سنگ شناسی و زمین شیمی گرانیتوئیدهای نوع I حرارت بالا در منطقه نوشا، استان مازندران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
2 استادیار، گروه زمینشناسی، دانشکده علوم پایه، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران
3 استادیار، دانشکده علوم پایه، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران
doi
10.22067/econg.2023.79859.1060چکیده
منطقه مورد بررسی در حدود 30 کیلومتری جنوب رامسر، در زون البرز مرکزی واقعشده است. علاوه بر گرانیتوئیدهای نوشا (با سن حدود 56 میلیون سال)، رخنمون های موجود در این منطقه اغلب شامل واحدهای سنگی پالئوزوئیک و مزوزوئیک هستند. گرانیتوئیدهای نوشا از نظر سنگ شناسی ترکیبهای دیوریت، سینیت، مونزونیت، مونزودیوریت، گرانودیوریت و کوارتز مونزونیت را دارا هستند و از نظر ترکیب کانی شناسی فلدسپات کانی اصلی است و برتری بافت در آنها متعلق به نوع دانه ای است. این سنگها از نظر سری ماگمایی کالک آلکالن پتاسیم بالا تا شوشونیتی بوده و متاآلومین هستند. ویژگیهای زمینشیمیایی عناصر اصلی و کمیاب و همچنین ویژگیهای سنگنگاری حکایت از آن دارند که این گرانیتوئیدها در زمره گرانیت های نوع I و در عین حال بر اساس رفتار عناصر Ba، Ce و Y به انواع حرارت بالا تعلق دارند. غنیشدگی در عناصر سنگ دوست بزرگ یون و عناصر نادر خاکی سبک و تمرکز پایین عناصر نادر خاکی سنگین و عناصر با شدت میدان بالا به همراه بیهنجاری منفی Nb و Ti در نمودارهای عنکبوتی، نشانه ماگماهای وابسته به پهنه فرورانش است. ماهیت I حرارت بالا و نیز ویژگیهایی نظیر نسبت های Y/Nb، Rb/Sr و Rb/Ba نشان می دهد که گرانیتوئیدهای نوشا خواص زمینشیمیایی هر دو مواد منشأ پوسته ای و گوشته ای را با نسبتهای متفاوتی دارا هستند. بر مبنای نمودارهای متمایزکننده جایگاه تکتونوماگمایی و نیز ترکیب عناصر کمیاب، این گرانیتوئیدها متعلق به یک محیط حاشیه فعال قارهای هستند. ماگمای مادر از ذوب یک منشأ گوشته غنیشده، حاصل شده و حین صعود با پوسته قارهای آلایش یافته است.