سنگ‌ شناسی و زمین شیمی گرانیتوئیدهای نوع I حرارت بالا در منطقه نوشا، استان مازندران

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

2 استادیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم پایه، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران

3 استادیار، دانشکده علوم پایه، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران

doi
10.22067/econg.2023.79859.1060
چکیده

منطقه مورد بررسی در حدود 30 کیلومتری جنوب رامسر، در زون البرز مرکزی واقع‌شده است. علاوه بر گرانیتوئیدهای نوشا (با سن حدود 56 میلیون سال)، رخنمون­ های موجود در این منطقه اغلب شامل واحدهای سنگی پالئوزوئیک و مزوزوئیک هستند. گرانیتوئیدهای نوشا از نظر سنگ ­شناسی ترکیب‌های دیوریت، سینیت، مونزونیت، مونزودیوریت، گرانودیوریت و کوارتز مونزونیت را دارا هستند و از نظر ترکیب کانی­ شناسی فلدسپات کانی اصلی است و برتری بافت در آنها متعلق به نوع دانه ­ای است. این سنگ‌ها از نظر سری ماگمایی کالک­ آلکالن پتاسیم بالا تا شوشونیتی بوده و متاآلومین هستند. ویژگی‌های زمین‌شیمیایی عناصر اصلی و کمیاب و همچنین ویژگی‌های سنگ‌نگاری حکایت از آن دارند که این گرانیتوئیدها در زمره گرانیت­ های نوع I و در عین حال بر اساس رفتار عناصر Ba، Ce و Y به انواع حرارت بالا تعلق دارند. غنی‏‌شدگی در عناصر سنگ دوست بزرگ یون و عناصر نادر خاکی سبک و تمرکز پایین عناصر نادر خاکی سنگین و عناصر با شدت میدان بالا به ‌همراه بی‏‌هنجاری منفی Nb و Ti در نمودارهای عنکبوتی، نشانه ماگماهای وابسته به پهنه فرورانش است. ماهیت I حرارت بالا و نیز ویژگی‌هایی نظیر نسبت ­های Y/Nb، Rb/Sr و Rb/Ba نشان می­ دهد که گرانیتوئیدهای نوشا خواص زمین‌شیمیایی هر دو مواد منشأ پوسته ­ای و گوشته ­ای را با نسبت‌های متفاوتی دارا هستند. بر مبنای نمودارهای متمایزکننده­ جایگاه تکتونوماگمایی و نیز ترکیب عناصر کمیاب، این گرانیتوئیدها متعلق به یک محیط حاشیه فعال قاره­ای هستند. ماگمای مادر از ذوب یک منشأ گوشته غنی‌شده، حاصل شده و حین صعود با پوسته قاره­ای آلایش یافته است.